Een e-mail sturen naar Aad? Zijn e-mail adres is aad@engelfriet.net
(klik op deze tekst om een voorgeadresseerde mail te openen)
Terug naar  het Engelfrieten overzicht

Naar beneden 

Het Twaalfjarig Bestand, wat eraan vooraf ging

Op onze site ontbrak nog steeds een verhaal over het Twaalfjarig Bestand (1609 - 1621), andere Vaderlandse Geschiedenis verhalen hadden blijkbaar voorrang op een verhaal over het Twaalfjarig Bestand. En dus gaan we in 2 verhalen wat vertellen over het Twaalfjarig Bestand. We beginnen weer met wat we op onze site al hebben gevonden over het Twaalfjarig Bestand.

Klik hier als je wilt zoeken via Aad's Freefind search engine, vul in het venster jouw woord in, bijvoorbeeld Bestand en klik op ENTER

Citaat uit dit verhaal:

Groot citaat uit ons 1600 Slag bij Nieuwpoort verhaal:

Citaat uit ons Oldenbarnevelt verhaal:

Citaat uit dit verhaal:

Citaat uit dit verhaal:

Kortom, het Twaalfjarig Bestand is een grote mijlpaal geweest in de geschiedenis van Nederland, waarbij het belangrijkste punt was de erkenning van de Republiek der (Noordelijke) Zeven Verenigde Nederlanden als soevereine staat, al was er toen nog niet het besef dat er een deling was ontstaan tussen de Noordelijke en de Zuidelijke Nederlanden, zie bijvoorbeeld de Leo Belgicus kaart uit 1609 waar nog alle Zeventien Verenigde Nederlanden staan afgebeeld, dus ook die in het huidige BelgiŽ...

Pas in 1815 werden alle Nederlandse Provincies weer herenigd, officieel tot 1839:

kaart1817

1817

Het Verenigde Koninkrijk der Nederlanden

openingstgen1815brus

1815

De opening van de Staten Generaal van het Verenigde Koninkrijk der Nederlanden in Brussel

op de troon Willem I

LINK

Zoals we reeds zagen, werd er kort na de Slag bij Nieuwpoort weer (we komen er nog op terug wanneer de allereerste onderhandelingen tussen Spanje en de Republiek zijn gestart) onderhandeld tussen de Staten-Generaal (Oldenbarnevelt) en Abertus van Oostenrijk.

Oldenbarnevelt was de mening toegedaan dat op de lange termijn de Republiek in de financiele problemen zou komen i.v.m. de steeds stijgende militaire uitgaven. Het leger van de Republiek was verdubbeld qua aantallen en de kosten voor de bouw van versterkingen waren met meer dan 500% gestegen. Bovendien sloten Engeland en Spanje in 1604 vrede en kregen de Engelsen hierdoor weer vrije toegang tot de Spaanse en Portugese havens. (in 1580 was Portugal door Alva veroverd)
De Engelsen hadden beloofd geen goederen vanuit Spanje / Portugal te vervoeren voor en naar de Republiek en dus verloren de Nederlanders een grote winstgevende smokkelhandel.

alvapt

Fernando Alvarez de Toledo, Hertog van Alva

1507 - 1582

Gouverneur-Generaal van de Nederlanden

1567 - 1573

Ondanks het feit dat in 1602 het Oldenbarnevelt was gelukt om allerlei HandelscompagnieŽn te verenigen tot ťťn winstgevende Compagnie, de VOC, zat het de Republiek toch tegen zowel militair als financieel.

In september 1606 hield Oldenbarnevelt zijn beroemde toespraak in de FinanciŽle Commissie van de Staten van Holland waarin Oldenbarnevelt meedeelde dat de bodem van de financiŽle put snel in zicht zou komen.

Op hetzelfde tijdstip in Madrid kwam ook Koning Philips III (de zoon van Philips II) tot dit inzicht onder invloed van zijn belangrijkste adviseur, de Hertog van Lerma. De Aartshertogen Isabella en Albertus in Brussel kregen vanuit Madrid de opdracht om Den Haag het volgende voor te stellen:

Kortom, de VOC moest stoppen met zijn aktiviteiten, waarvoor in ruil de Republiek op de een of andere manier erkend zou gaan worden. Een duivels dilemma voor vooral Oldenbarnevelt...
De Republiek kon haar Soevereiniteit kopen met als prijs de opheffing van de VOC.

Vanaf 13 maart 1607 werd er officieel onderhandeld tussen Spinola en Oldenbarnevelt, bij de onderhandelingen werd uiteindelijk ook Maurits betrokken. Spinola kreeg de Republiek zover na een geheime schriftelijke verklaring van de Aartshertogen Isabella en Albertus dat zij niets liever wilden dan dat de Nederlanden en hun bewoners bevrijd zouden worden van de ellende van de oorlog. Wel na enige diskussie over een formulering van de Aartshertogen (we komen er nog op terug) waaruit de Staten lazen dat de Aartshertogen nog steeds aanspraak maakten op de Noordelijke Nederlanden.

In April 1607 werd een Staakt-het-vuren ondertekend, de tekst werd ter goedkeuring door Spinola opgestuurd naar Brussel en vervolgens naar Lerma in Madrid.
Lerma was zeer verbolgen te lezen dat de VOC niet opgeheven zou worden, alleen Spanje moest met concessies komen, een geweldig gezichtsverlies voor Madrid vooral toen deze inhoud uitlekte in Europa, waardoor het aanzien van de Republiek steeg....

Ook in April 1607 was een Nederlandse Vloot o.l.v. Jacob van Heemskerk zeer brutaal de Baai van Gibraltar binnengevaren en had een grote Spaanse Vloot die daar voor anker lag, nagenoeg vernietigd.
Europa kreeg hierdoor nog meer leedvermaak met Madrid, wat propagandistisch door de Republiek natuurlijk werd uitgebuit. Zoo werd de helaas gesneuvelde Jacob van Heemskerk met een grootse Staatsbegrafenis in de Oude Kerk van Amsterdam begraven. Heel Europa was uitgenodigd om hierbij aanwezig te zijn. Meer dan 800 Nederlandse Vroedschapsleden en alle Hoogmogende Heren van de VOC, allemaal in hun mooiste kleding, liepen in de rijk versierde stoet mee. Uiteraard werd ook een groot praalgraf onthuld, er zouden er nog vele volgen:


In Februari 1608 werden de onderhandelingen weer heropend, de enige concessie die Oldenbarnevelt mocht voorstellen van de Staten-Generaal was een opschorting van de oprichting van de WIC die inderdaad pas in 1621 zou worden opgericht:

Citaat uit ons Elmina verhaal:

Citaat uit ons Armada verhaal:

alvapt

Fernando Alvarez de Toledo, Hertog van Alva

1507 - 1582

Gouverneur-Generaal van de Nederlanden
1567 - 1573

Door de verovering van Portugal in 1580 beschikte Philips II over o.m. de, in die tijd, meest ervaren zeelui (link), om nog maar te zwijgen van de al enorme Portugese koloniale veroveringen.

Spanje, dat eigenlijk had ingezet op volledige Vredesonderhandelingen, kwam met een compromis van een Twaalfjarig Bestand mits..., ook op dit mits komen we uitvoering terug...

In 1608 ontbrandde in de Republiek een felle diskussie tussen voor- en tegenstanders, Maurits en nog belangrijker, het machtige Amsterdam waren zelfs tegen een Twaalfjarig Bestand. Ook de VOC deed een duit in het zakje ten nadele van Oldenbarnevelts onderhandelingsresultaat.

Over en weer regende het pamfletten, maar toch won Oldenbarnevelt het door er maar steeds op te hameren dat een voortzetting van de huidige oorlog financieel niet meer op te brengen zou zijn, wat hij uiteraard zeer onderbouwd liet aantonen. Ook de machtige FinanciŽle Commissie van de Staten-Generaal bleef vierkant achter Oldenbarnevelt staan en overtuigde regent na regent dat het financieel niet meer was vol te houden en op deze manier gingen steeds meer regenten achter Oldenbarnevelt staan, vooral toen Oldenbarnevelt met een berekening kwam dat de winst uit de handel op het nabijere Spanje en Portugal veel hoger zou zijn dan het verlies t.g.v. een inperking van VOC aktiviteiten.

Uiteindelijk hakte Madrid de knoop door, dan maar geen ontbinding van de VOC, maar alleen een inperking van sommige VOC aktiviteiten, waar de Republiek zich echter na 1613 ook al niet meer aan zou houden, maar dat werd vroeger in onze Geschiedenis boeken als een Daad van Kracht beschouwd.

Op 9 April 1609 werd met veel pracht en praal in Antwerpen het Twaalfjarig Bestand ondertekend.

twaalfbestand1609

Alleen Amsterdam tekende bezwaar aan tegen de formulering dat de Republiek zou worden beschouwd alsof zij een Soevereine Staat zou zijn.

nedbestand

1609

Een open koets rijdt in de richting van de gescheiden Noordelijke (links) en de Zuidelijke Nederlanden (rechts)

Prins Maurits staat naast het 'Vrye Neerlandt'

Koning Philips III en Spinola staan bij de Zuidelijke Maagd

In de, net niet afgebeelde, open koets Isabella Clara Eugenia de Austria, de dochter van Philips II, Landvoogdes van de Spaanse Nederlanden, samen met haar echtgenoot Albertus van Oostenrijk

De koets komt uit Antwerpen waar officieel op 9 April 1609 het Twaalfjarig Bestand werd gesloten

isabellaphilipsalbertusisabella

Isabella Clara Eugenia de Austria

1566 - 1633

dochter van Philips II

Landvoogdes van de Spaanse Nederlanden

samen met haar echtgenoot

Albertus van Oostenrijk

1559 - 1621

Ter gelegenheid van de ondertekening van de overeenkomst van het Twaalfjarig Bestand werd er natuurlijk feest gevierd, bijvoorbeeld d.m.v. een toneelspel of men liet zich vereeuwigen door een schilder.

twaalfbestand16092

twaalfbestand16093

Oldenbarnevelt zou grotendeels gelijk krijgen, vooral het internationale prestige van de machtige Republiek steeg in heel Europa met alle daarbijbehorende symbolen.

Omdat Spanje 'de facto' de soevereiniteit van de Republiek had erkend, knoopten allerlei andere landen prompt diplomatieke betrekkingen aan met de Republiek. Frankrijk en Engeland stuurden officiŽle ambassadeurs, er werden officiŽle betrekkingen aangegaan met VenetiŽ, Marokko en met het toenmalige Ottomaanse Rijk. Overal in het Oostzeegebied, Duitsland, ItaliŽ, Noord-Afrika werden Nederlandse consulaten geopend.

En dan is het natuurlijk interessant hoe het tot stand komen van het Twaalfjarig Bestand, zeg 60 jaar geleden werd gebracht, we hebben daarvoor een verhaal uitgekozen geschreven in WOII, toen heel boeken verschenen over de geschiedenis van Nederland, uiteraard en terecht, ter verhoging van het moreel


Reeds ťťnige jaren na 't begin van den opstand heeft zich aan beide zijden het zoeken naar vergelijk vertoond.
In 1572 werd al van allerlei kant geijverd. Graaf Jan van Nassau heeft beproefd, de eerste bepaalde voorwaarden in≠gang te doen vinden. Reeds stond vrijheid van godsdienst, vrijheid van recht en vrijheid van uitheemschen druk voorop. De landvoogd Requesens had zich zijnerzijds ten doel gesteld, de breuk te overbruggen en ' t opgestane land den koning terug te brengen. Hij doet daartoe in '74 een voordeelig aan≠bod. Van Nederlandsche zijde is het Marnix van St. Alde≠gonde, die, in krijgsgevangenschap geraakt en voor zijn leven bang, de raadgeving onderstreept, om 't hoofd te leggen in den schoot.
Onze verantwoordelijke staatslieden bleven er echter eenstemmig op staan, dat slechts aan vrede te denken viel met de meest krachtige waarborgen voor vrijheid van geweten en van wettelijk recht. Hierop kon niet worden getransigeerd. Anders, zŤiden zij, bleef het toch maar slavernij. Het stuitte daarom af. Een ongelijke, bijkans hopelooze strijd werd dus maar doorgezet.

Het stuitte nog weer af, toen, nu in 1575, te Breda in allen vorm een conferentie werd belegd, waar wederzijdsche delegaties handelden over een mogelijken vrede of bestand. De bemiddeling ging van den Duitschen keizer uit. Koningin Elisabeth I deed er het hare toe bij.

elisabeth1james1

links Elisabeth I

rechts James I & VI

Algemeene biddagen gingen onder de onzen vooraf. 't Verlangen was er wŤl, - maar wťťr springt het overleg af op den eisch: geen uitheemsche autori≠teiten blijven in 't land, uitgebreide rechten der staten-generaal, godsdienstvrijheid en onafhankelijke grondwettige gerechtig≠heden. "Wij kunnen geen vrede sluiten, die met God's eer en 's Lands voorrechten en veiligheid strijdt". De Neder≠landers wilden op zichzelven staan.

De Spaansche koning verlangde daarentegen, dat zij onder hŤm stonden. Ook zij, die met Requesens samenwerking hadden gezocht, klaagden, dat zelfs hij de gehechtheid der Nederlanders aan hunne oude, afzonderlijke rechten niet begreep. Er werd bij ons een ge≠denkpenning geslagen: "Securius bellum pace dubia": oorlog is veiliger dan een twijfelachtige vrede.

Bij deze onderhandeling was het ook, dat de eerste instruc≠tie voor de Nederlandsche vertegenwoordigers de duidelijke bepaling inhield: "dat alles bij geschrift en in de Nederlandsche tale moest worden gedaan". Geen Latijn meer of Fransch!

Aan de mislukking knoopen zich toch wťťr latere onder≠handelingen vast. Ook de raadgevingen, die sommige verzoen≠lijken blijven sturen naar Madrid. De pacificatie van Gent bedoelt het volgende jaar (1576) een nieuwen stap. Daar werden ŗlle gewesten het eens over de voorwaarden, den Spanjaard gesteld: verwijdering der vreemdelingen, hand≠having der privilegiŽn en een sterke staten-generaal. "Tegen de eeuwige slavernij", gelijk het schrikbeeld bleef.

Met veel tegemoetkomendheid zond de koning zijnen halfbroer Don Juan. Een van weerszijden aangegaan "eeuwig edict" wekte een oogenblik den schijn van ingetreden rust. Doch onder de Noord-Nederlanders gistten achterdocht en onvoldaanheid voort.

De geboden zelfstandigheid dacht hun niet in den grond gemeend en niet voldoende verzekerd ook. En om dien grond der zaak is het den voorouders te doen! Met leege phrasen kunnen zij niet worden afgescheept. Dit zullen wij ook in de onderhandelingen van na 1600 verder zien. Eveneens werden ditmaal zulke waarborgen geŽischt, dat de geheele toenadering omsloeg in haar tegendeel, in hernieuwden strijd.

Dan wordt door Spanje Parma met de landvoogdij belast. Ja, als 't aan hŤm gelegen had, ware Noord-Nederland waar≠schijnlijk gepaaid! Hij is de bekwaamste en handigste staats≠man der geheele periode geweest. Herhaaldelijk heeft hij duidelijk getoond, het Nederlandsche instinct tot een eigen bestaan krachtens een eigen recht, te begrijpen. Nieuwe onderhandelingen werden op touw gezet. De koning echter steunde Parma niet in zijn beleid, en daardoor de Neder≠landers in hun verzet.

Wel komt nog eens, op keizerlijke bemiddeling, te Keulen een congres bijeen. Het is dan 1579. Zes maanden wordt weer over onderwerping gehandeld! Spanje verklaart zich tot concessies bereid. Zelfs dacht de koning toen niet afwijzend over de doorvoering van het aloude Brabantsche recht, dat het volk bevoegd verklaarde, den vorst de gehoorzaamheid te weigeren, wanneer hij' s lands wetten en vrijheden verbrak.
Maar volgens de onzen moest aan hun≠zťlven dan de beoordeeling van dit geval worden toegekend! Al snakten de burgers ook naar vrede, hun voorwaarden van eigen bestuur en eigen bestaan werden strenger volgehouden dan ooit. 't Ging alles aan op de volkůmen verzekering van 's lands eigen gezag, zoowel in 't burgerlijke als in den godsdienst. Ten slotte schoot geen hoop meer over en binnenkort viel ook deze vredes handel in duigen.

De Unie van Utrecht beteekent weer een afspraak, om te zamen vast in de voorwaarden te blijven staan. Niet lang daarna zweren dan de Noordelijke gewesten Philips al ŗf. Zou een krachtiger bewijs van drang tot zelfstandigheid gegeven kunnen zijn?

Citaat uit ons verhaal over De Akte van Verlatinghe:

leicester

Robert Dudley

Graaf van Leicester

1532 - 1588

Vooreerst is dan nu van onderhandelen geen sprake meer. Toch wordt van allerlei kant nog weer beproefd, de opstande≠lingen tot toegeven te brengen. 't Meest ingrijpend is wel de aandrang, die Koningin Elisabeth van Engeland door haar vertrouwensman Leicester ettelijke jaren later uitoefenen liet. Zij verlangde voor de algemeene rust en veiligheid in Europa, dat wij ons schikken zouden. Onderhandelde tot dit doel uitvoerig met Parma, die haar volkůmen om den tuin heeft geleid! Hij bereidde machtige aanvallen voor, (LINK) en deed tegelij≠kertijd honingzoet vredelievend.

Citaat uit ons Armada verhaal:

Doch heftig en fel bleef de weigering der onzen, om aan de bespreking deel te nemen, die toen te Ostende plaats had. Vierkant was de taal, waarin wij verklaarden, geen terugkeer mogelijk te zien van den weg der onafhankelijkheid. Meeslepend de aandrang, waarmede gezanten, predikanten en kerkeraden over zee trokken, om bij de koningin te Hamptoncourt op te komen tegen de pressie harerzijds, die tot een bestendiging der onvrije Spaansche overheersching leiden moest. Deze pressie heeft dan ook wederom tot geen resultaat geleid!

En wanneer in de volgende jaren de mogendheden, waarvan wij steun verwachtten: Frankrijk, Engeland, de Duitsche vorsten, van hun kant zŤlf weer vrede sluiten met Spanje, en van de Nederlanders verlangen, dat zij 't eveneens zullen doen, weigeren wij als immer, den strijd op te geven, mits. . .. Dit "mits" is het punt, waarom wij ook de onderhandelingen over het Twaalf≠jarig Bestand zullen zien gevoerd.

Nog verder blijft de grondtekst dezelfde. 1592: nog meer keizerlijke bemiddeling. 1594: voorstellen van den landvoogd Ernst van Oostenrijk, uit Brussel. 1595: eene bezending van Zuid-Nederlandsche heeren tot Prins Maurits, om hem tot aansluiting te bewegen. 1597: de koning van Denemarken doet zijn best, om te bemiddelen. In 1598 wordt de Leidsche koopman DaniŽl van der Meulen met een zoet lijntje naar Antwerpen getroond, en komt terug met de boodschap, dat men ginds naar vrede snakt. Wij mochten volstaan met tezamen met de Zuidelijke gewesten een eigen vorstelijk bestuur te erkennen. Ons bewuste "mits" . . . . wordt echter ten duidelijkste uitgedrukt in het antwoord, hem door de statenregeering gegeven: "zij vond te veel smaaks in de pas verkregen vrijheid, dan dat zij zich, zelfs al stond men haar ŗlles toe, zouden willen begeven onder vreemde heerschappij".

In 1600 nog eens een vruchtelooze samenkomst van gedepu≠teerden uit het Noorden en uit het Zuiden, te Bergen op Zoom. Zoo blijft het ook, als in 1599 of 1604 de Duitsche keizer, in 1606 Koning James I & VI van Engeland en Schotland vermanen tot aanvaarding van dat afzonderlijke bewind. Wij noemen dat: "Spaansche schijn" .

Dit immers was de laatste uitvlucht van de regeering te Madrid geworden: de koning droeg z'n Nederlanden over aan een in den vorm eigen en afzonderlijk vorstenbestuur, - bij wijze van schenking aan zijne dochter en haren man,'t aartshertogelijk echtpaar Albertus en Isabella. Daartoe werden in 1598 de plechtige akten gepasseerd. Die beloofden ook onzen gewesten een band, los van de Spaansche heerschappij.
Doch wij wilden ook niet met dezen schijn zijn afgescheept! Namen de over≠heveling van Madrid naar Brussel niet eens voor betrouwbaar aan. Allerlei bijzondere en geheime bepalingen deden ons verstaan, dat het in waarheid niet zou wezen" vrij en los".
Ons land zou toch weer, betuigden de Staten-Generaal, ge≠houden worden voor een Spaansch leen of achterleen. Het antwoord op de vraag tot onderwerping was dan ook, dat het eenige middel, om zich van de Spanjaarden te bevrijden, lag in de voortzetting van den krijg met alle macht.

In dezen krijg stond toen ons kleine land alleen, en er moeilijk voor. De groote mogendheden maakten vrede of hielden zich neutraal. Van alle kanten klonk het om ons heen, dat wij aanvaarden moesten wat te krijgen was!

Hier begint het dramatische eindtafereel van onze stof. Met klimmende spanning en bewondering maken wij nu de verschillende verdere bedrijven mee. Weldra breken de onderhandelingen aan omtrent het Twaalfjarig Bestand, waardoor de zelfstandigheid tegenover Spanje in klemmende woorden zal worden uitgedrukt.

Hetzelfde tijdvak strekte, om ons geheel los te wikkelen naar Ťlken anderen kant.
Geld≠schuld aan Engeland?
Zal worden afgedaan.
Het Engelsche gezag over de pandsteden Vlissingen, Den Briel en Rammekens ?
Gelost.
Zeggenschap van vreemdelingen in den Raad van State?
Tot een eind gebracht.
Bij Keizer en Rijk bestaat geen aanspraak meer op suprematie.
En Frankrijk, dat zoo ijverig trachtte de macht en 't zeggenschap te krijgen, zag het Bestand gesloten zonder iets wat daartoe houvast gaf. 't Is de verdienste van Prins Maurits geweest, dit net te hebben verstoord.




In een volgend verhaal laten we dezelfde schrijver uit WOII aan het woord over de uiteindelijke tekst onderhandelingen t.b.v. het Twaalfjarig Bestand. Klik maar gauw HIER





    Geinteresseerd in een historische rondleiding voor uw eigen groep(je) door Aad 'arcengel' Engelfriet, webmaster van deze grootste Nederlandstalige geschiedenis website, door o.m. een stad of streek in bijv. Nederland, BelgiŽ, Duitsland, Groot-BrittanniŽ, Ierland en/of een historische lezing, publicatie, recensie:

    Voor meer vrijblijvende informatie

    aad@engelfriet.net

    Wilt U eerst meer weten over Aad Engelfriet:

    klik dan HIER







Terug naar Aad's homepage, met links naar al zijn verhalen





Familiewapenklein
wat zijn we trots op ons familiewapen ...., beetje jaloers zeker ....


Terug naar de top





Last update :

20 September 2009