Een e-mail sturen naar Aad? Zijn e-mail adres is aad@engelfriet.net
(klik op deze tekst om een voorgeadresseerde mail te openen)
Terug naar  het Engelfrieten overzicht

Naar beneden 

1588 De Spaanse Armada en Parma

We beginnen ons verhaal over de Spaanse Armada en Parma met een citaat uit o.m. dit verhaal :



In deze werkkamer in het Escorial werd toen een plan uitgebroed om het Protestantse Engeland met een invasie te verrassen :

philipswerkkamer

de werkkamer van Philips II in het Escorial

aangrenzend zijn slaapkamer en prive kapel, meer had Philips II niet nodig

Zoals je in dit verhaal kunt lezen, lukte het Philips II niet om, na de dood van zijn katholieke Engelse echtgenote Mary I, een huwelijk te sluiten met Elisabeth I. Katholiek Europa erkende Elisabeth I niet en toen duidelijk werd dat Elisabeth I de opstand in de Nederlanden, via Leicester, ondersteunde moest Philips II, als hoeder van de katholieke kerk wel ingrijpen, althans dat was de mening toen van velen. De enige die lang aarzelde over een invasie van Engeland, was de uiterst voorzichtige Philips II....

En dan dus nu meteen een misverstand uit de wereld helpen, Aad kreeg vroeger het verhaal te horen dat de Armada gericht was tegen de Republiek die langzaam aan het ontstaan was, niet waar dus, de Armada had vanaf het begin de opdracht om Engeland aan te vallen via een invasie van troepen van Parma. Zou de invasie en verovering van Engeland lukken, dan zou uiteraard vanzelf de steun vanuit Engeland voor de Republiek, aan de overkant van de Noordzee stoppen.

Zelfs voor 1588 was er in Ierland, in 1579, al een mislukte invasie geweest, tegelijkertijd werd Engeland overstroomt door een leger van missionarissen die onrust zaaiden onder de bevolking. Meer dan 500 Spanjaarden werden uiteindelijk bij het Ierse Smerwick na hun overgave (!) door de Engelsen omgebracht. Philips II nam 3 maanden de tijd om over deze nederlaag na te denken, naar zijn mening was deze invasie door de Paus georganiseerd en trof hem geen verwijt.

En ook al in 1574 had Philips II een armada samengesteld gericht op de verovering van Texel als uitvalsbasis. Zijn troepen zouden dan vanaf Texel het Noorderkwartier (Noord-Holland) richting Alkmaar en Amsterdam trekken. Een paar dagen voor het vertrek van deze Armada werden de volgepakte schepen in de Spaanse havens getroffen door een pest epidemie waaraan ook de bevelhebber Pedro Menťndez zou bezwijken en dus ging de aanval van deze Armada op Texel niet door.

In 1580 lukte het Philips II om, na de dood van de Portugese Koning die overleed zonder nakomelingen, Portugal te laten veroveren door de ook bij ons bekende Alva.

Pas in 1640 kwam er een eind aan de Spaanse periode. Op 15 december 1640 werd de Hertog van Bragança, uit een oud Portugees adellijk geslacht, onder de naam João IV tot Koning van Portugal uitgeroepen. De opstand slaagde en al snel moest Philips IV van Spanje zich er bij neer leggen.


De officiŽle vijandigheden tussen Portugal en de Republiek zouden na jaren onderhandelingen worden gestaakt, maar dat belette de VOC en de WIC niet om toch bijv. BraziliŽ en Angola tijdelijk, dat wel, op de Portugezen te veroveren, maar nu dwalen we wel erg ver af.

Door de verovering van Portugal door Alva kwam de Republiek ekonomisch in het nauw, de toegang tot de Iberische havens werd hun ontzegd en dus moesten de Nederlanders zelf hun weg gaan zoeken op de wereld, waaronder IndiŽ en dus werden uiteindelijk de VOC en, na het 12-jarig bestand, de WIC opgericht, het begin van de Nederlandse Gouden Eeuw....

alvapt

Fernando Alvarez de Toledo, Hertog van Alva

1507 - 1582

Gouverneur-Generaal van de Nederlanden
1567 - 1573

Zoals gezegd, door de verovering van Portugal in 1580 beschikte Philips II over o.m. de, in die tijd, meest ervaren zeelui (link), om nog maar te zwijgen van de al enorme Portugese koloniale veroveringen.

Een enorme vloot voer dan ook uit om ook de Azoren te veroveren, die nog in handen waren van een Portugese troonpretendent gesteund door Engeland en Frankrijk. De door Philips II benoemde admiraal Santa Cruz behaalde na zware gevechten de overwinning en werd bij terugkomst geeerd met een speciaal voor hem opgedragen Te Deum en kreeg de ere titel "Kapitein-Generaal van de Oceanen"

Deze Santa Cruz deed volgens de overlevering de uitspraak dat nu we heel Portugal bezitten, hebben we Engeland voor het grijpen. Santa Cruz was uiteraard zeer populair, Spanje was in een overwinningsroes en dus gaf Philips II Santa Cruz de opdracht om een invasie vloot samen te stellen. Santa Cruz kwam met het onmogelijke plan, financieel, om meer dan 500 schepen uit te rusten bemand met o.m. een leger van 64.000 man. Daarover heeft Philips II heel lang moeten nadenken, ondertussen begonnen de Engelsen alvast met de voorbereiding van tegen akties voor het geval dat, heel (vooral) het zuiden van Engeland gonsde van de aktiviteiten. Op de Londense scheepswerven werden o.l.v. de beroemde John Hawkins nieuwe, voor die tijd, revolutionaire oorlogsschepen gebouwd, bovendien had Engeland in die dagen de beschikking over iemand als (de latere Sir) Francis Drake, vergelijkbaar met Michiel de Ruyter, maar dan vooral aanvallend en voorzien van kaapvaartbrieven....

drakept

Sir Francis Drake

Tot die tijd bestond een oorlogsvloot eigenlijk niet anders dan uit log drijvende forten, via enteren werd een vijandelijk schip door landsoldaten veroverd. John Hawkins kwam met een revolutie, hij liet veel kleinere en dus veel beter wendbare schepen bouwen die voorzien werden van verdragende kanonnen. Een eventuele entering door de vijand zouden zijn schepen niet overleven, het gevecht op zee zou voor het eerst op afstand plaats moeten vinden, een echte zeeslag i.p.v. een landgevecht op zee, zoals dat later werd genoemd. Met een aantal van deze schepen vertrok Hawkins in september 1586 om een van de Spaanse Zilvervloten te veroveren, het geld had Philips II uiteraard hard nodig. De expeditie leverde echter niets op, de Spaanse Zilvervloot werd niet onderschept, de Engelse Onderbevelhebber William Borough was aanvankelijk zeer sceptisch over deze nieuwe vloot, maar kwam zeer enthousiast terug, er zou geen ander type oorlogsschepen meer gebouwd worden door de Engelsen, de Spanjaarden hielden echter vast aan het oude principe van drijvende forten.

In deze dagen was Katholiek Europa weer in rep en roer t.g.v. de onthoofding van de Katholieke Mary Queen of Scots door Elisabeth I. Ook de Paus wendde zich tot Philips II om haast te maken met de invasie van Engeland. De dood van Mary Queen of Scots gaf bij de lang aarzelende Philips II de doorslag, niet uit wraak, zoals vaak wordt gedacht, maar bij een geslaagde invasie hoefde Philips II niet Mary Queen of Scots op de Engelse troon te accepteren, maar kon hij zelf Koning van Engeland worden, een zeer doordachte konklusie......

Vanaf maart 1587 werd formeel met Operatie Engeland begonnen, uit te voeren door zijn succesvolle admiraal Santa Cruz en de militair zeer capabele Parma. Onder bescherming van de vloot van Santa Cruz zou Parma vanuit Vlaanderen oversteken naar Engeland. Parma waarschuwde wel meteen voor de Hollanders en de Zeeuwen die met kleine boten de Vlaamse kust voor zijn oversteek onveilig maakten. Philips II deelde de zorg van Parma, maar Santa Cruz was ervan overtuigd dat bij het zien van zijn oppermachtige vloot zowel de Engelsen, als de Hollanders en Zeeuwen zich snel zouden terugtrekken. Philips II bleef aarzelen, maar kon niet op zijn aanvankelijk gegeven bevel terugkomen.

De in het zuiden van Spanje gelegen havenplaats Cadiz werd uitgekozen als verzamelplaats van de Armada. En daar verscheen geheel onverwachts op 29 april 1587 Francis Drake met een haastig uit Engeland vertrokken nieuwe vloot. Met grote overmoed vielen de Engelsen de haven van Cadiz binnen, de Spanjaarden waren volledig verrast, niemand had het ooit gewaagd een Spaanse haven met een oorlogsvloot binnen te vallen, Drake dus wel. Een Spaans leger o.l.v. (we komen hem later weer tegen) Medina Sidonia wist met hun kanonnen, vanaf het land afgeschoten, de Engelsen te verdrijven, maar de ramp was natuurlijk al geschied, een groot deel van de Armada was zwaar beschadigd. Volgens de overlevering werden 37 schepen tot zinken gebracht, volgens de Spanjaarden waren het er slechts 24....
Na zijn ontsnapping, want dat was het eigenlijk, uit Cadiz bleef Drake nog 6 weken lang langs de Portugese en Spaanse kusten varen, zelfs had Drake de moed om een landing uit te voeren om zijn schepen te voorzien van o.m. vers water, Santa Cruz was niet in staat er iets aan te doen, als excuus aan Philips II werd gerapporteerd dat de kannonnen nog niet op de Armada waren aangebracht.

In deze weken lukte het Drake om o.m. een volledige partij hoepels en duigen te vernietigen, nodig uiteraard voor de Spaanse water- en voedseltonnen. Bovendien vernielde hij de netten van iedere Portugese en Spaanse visser, Santa Cruz was immers van plan om veel verse vis als voeding mee te nemen....

Uiteindelijk voer Drake terug naar Engeland nadat hij een rijk beladen Portugese Oost-Indie vaarder had kunnen veroveren met een waarde van 114.000 pond, drie keer zoveel als de waarde van de in Cadiz vernietigde schepen van Santa Cruz. Het geld werd gedeeltelijk gebruikt voor de verdere verdediging van Engeland. Santa Cruz kreeg opdracht om Drake te achtervolgen, maar slaagde hier natuurlijk niet in, zijn schepen waren qua snelheid geen partij voor Drake.

Philips II was een man die niet terugkwam op eenmaal genomen besluiten, de Armada moest weer worden opgebouwd, ondanks alles. Santa Cruz werd door Philips II overladen met bevelen en verwijten, met als gevolg dat, aldus de overlevering, Santa Cruz op 9 februari 1588 stierf...., aan koorts en uitputtingsverschijnselen.

1588 was dus begonnen met een voor Philips II grote tegenslag, bovendien werd voorspeld dat 1588 een rampjaar zou worden, allerlei voortekenen schenen daarop te wijzen. In het bijgelovige Europa en dan vooral Spanje werden deze voorspellingen zeer serieus genomen, Philips II was zelfs genoodzaakt preken te laten houden waarin moest worden afgerekend met valse profeten. In de eerste maanden van 1588 stormde het onophoudelijk op de Atlantische Oceaan, de Spaanse en Portugese kusten werden overspoeld door water, vanuit zee en uit de lucht. Er moest snel een opvolger komen voor Santa Cruz en wie werd er uitgekozen : de landrot Medina Sidonia, de man die, aldus de Spanjaarden, Drake had verjaagd uit Cadiz, vanuit land weliswaar. Medina Sidonia weigerde zelfs aanvankelijk het bevel over de Armada op zich te nemen, hij had immers nog nooit een vloot aangevoerd, maar uiteindelijk zwichtte hij voor de aandrang van Philips II en werd de nieuwe admiraal van de Armada.

medinasidonia

Medina Sidonia

de uiteindelijke bevelhebber van de Armada

Uiteraard kwam Medina erachter dat er een chaos heerste rondom de vernieuwde opbouw van de Armada. Medina was een vermogend iemand en investeerde, wat Philips II al had gehoopt, ook eigen geld in de Armada. Binnen de kortste keren had Medina een goed georganiseerde operatie onder zijn bevel, alleen wist hij niets van de nieuwste Engelse ontwikkelingen op het gebied van oorlogvoeren op zee, Medina bleef een landrot en liet zelfs de zeeforten nog verder verhogen en dus verzwaren.

Op 25 april 1588 werd in de kathedraal van Lissabon de Standaard van de vloot ingewijd en werd begonnen met het vertrek. Het duurde tot 11 mei voordat alles en iedereen aan boord was en buitengaats. 130 vaartuigen en 20.000 soldaten, meer dan 2400 kanonnen, maar ook 180 priesters, 19 rechters, 50 bestuurders en 85 chirurgijns waren aan boord, Niet mee mochten 6000 dames, op persoonlijk bevel van Philips II, zegt men. Kortom een vloot bedoeld om een leger over te zetten, niet om direkt een zeeslag te winnen.....

In het noordelijke en vreselijke koude en natte Vlaanderen, ook daar heerste dat noodweer, stond Parma al 6 maanden te wachten met een leger van 30.000 zeer gedisciplineerde troepen, toen de vloot op 11 mei vertrok stond het leger van Parma op het punt uit een te vallen, geen geld meer voor soldij en dus desertie, doorweekt, te kort aan voorraden natuurlijk en nog steeds die Hollanders en Zeeuwen op de loer.....
Bovendien realiseerde Parma zich dat er geen enkele grote haven aan de kust van Vlaanderen beschikbaar was om de grote zeeforten van de Armada te ontvangen, Antwerpen was weliswaar net veroverd, maar Zeeland niet, en juist daar, onder Vlissingen lag een grote Zeeuwse Vloot..... Hoe moest hij kontakt maken met de Armada, voor de kust van Vlaanderen was het vergeven van de zandbanken, plaatselijke loodsen waren echter nauwelijks te vinden....Parma was immers de vijand

De Engelsen hadden 2 jaar de tijd gehad om zich voor te bereiden, overal op het strand waren palen met een scherpe punt aangebracht, loopgraven gegraven, kanonnen op strategische hoogten, seintorens gebouwd die m.b.v. vuren signalen konden afgeven waardoor men in korte tijd in Londen wist wat er ergens aan de hand was, kortom een modern communicatie systeem. Tijdens de dreiging van een invasie door Napoleon, zoo'n 2 eeuwen later, werd het systeem van seintorens uit 1588 weer ingevoerd, de nog steeds aan de Z.O. kust aanwezige Porto Bello Towers.

Later werd over deze wacht periode o.m de volgende prent gemaakt :

drakehowardbowl

De in het wit geklede Drake en de bevelhebber van de Engelse vloot Lord Howard of Effingham (rechts van Drake) spelen een spelletje bowl
terwijl op de achtergrond de Spaanse Armada in zicht komt

Kortom, de Engelsen waren vol vertrouwen, maar konden niets anders doen dan (af)wachten......

Boekenkasten vol zijn er geschreven over de tocht van Medina Sidonia en zijn Armada vanuit Spanje naar de kust van Vlaanderen, naar de wachtende Parma. We beperken ons hier tot een aantal representatieve kaarten en een summiere toelichting.

Een zeilende oorlogsvloot is in het voordeel met de wind in de rug, de tegenstander moet dan immers tegen de wind in zeilen. Op de eerste kaart zien we links dat Medina Sidonia ervoor heeft gekozen om in een maanvorm op te zeilen vanuit Cornwall. De Engelsen zaten t.g.v. de wind en de getijden opgesloten in de (nog steeds bestaande marine haven) van Plymouth. Medina had strikte opdracht om Drake niet aan te vallen, zijn hoofddoel was de ontmoeting met Parma. Bovendien werd het donker en werd het Medina afgeraden door zijn kapiteins om Plymouth aan te vallen, mogelijk waren ze, met hun diepgang, bang voor de zandbanken ??? Wisten ze dat dan ook niet van de kust van Vlaanderen ???

In ieder geval zeilde Medina voor de wind uit voorbij Plymouth en wist de Engelse vloot uit de haven van Plymouth te komen, jawel achter Medina met de wind in de rug. Het lukt de Engelsen zelfs om de halve maan uit een te jagen, zoals te zien is rechts op de bovenste kaart. Medina vaart ondertussen verder richting Vlaanderen.

Op de tweede kaart is iedereen in de buurt van het eiland Wight, de halve maan formatie is weer terug. Links vallen de Engelsen individueel aan, rechts proberen de Engelsen het in carre vorm, samen ben je sterker, dat hadden ze al van hun tegenstanders geleerd.

armadakaart1

armadakaart2

Het nieuws van de aankomst van de Armada was voor Parma een volslagen verrassing, hij wist dat ze kwamen, maar wanneer was hem niet verteld. De boodschap die namens Medina Sidonia was gebracht toen de Armada reeds ter hoogte van het eiland Wight voer, was het eerste directe contact dat hij sinds meer dan een maand met de admiraal had gehad ťn het eerste officiŽle bericht dat de Armada uit Spanje was weggezeild. Geen wonder dat Parma er niet op was voorbereid.

Daar was trouwens nog een reden voor. Al die maanden die hij had moeten wachten, had de generaal het voor en tegen van een invasie van Engeland gaan afwegen en was zijn aanvankelijke enthousiasme aanmerkelijk bekoeld. In zijn rapporten aan koning Philips II begon hij alle redenen op te sommen waarom het invasieplan waarschijnlijk zou mislukken.
Er was niet genoeg geld om de vereiste hoeveelheid transportschepen en kanonneerboten te bouwen, of om de troepen uit te rusten en van voedsel te voorzien.

Zijn mannen werden met het verstrijken van de tijd ook steeds ongeduriger en onhandelbaarder. De Vlaamse huurlingen die de boten moesten uitrusten en bedienen, betoonden zich bijzonder lastig. Wanneer er geen soldij werd uitgekeerd, legden ze het gereedschap neer en weigerden verder te werken. Velen van hen hadden zich trouwens al uit de voeten gemaakt.

Dat was nog niet alles. De transportschepen waren kwetsbare vaartuigen en als Parma ermee in zee wilde gaan zou hij de steun van de marine hard nodig hebben. Kon hij daar op rekenen? Vier oorlogsschepen zouden al mijn boten tot zinken kunnen brengen, schreef hij aan Philips.
Op een gegeven moment ging hij zelfs zo ver dat hij er bij Philips op aandrong een akkoord met Elisabeth I te sluiten, de operatie af te gelasten en een eind te maken aan de misere en rampspoed in de Nederlanden. Dat zou beter zijn dan de Armada in zoo'n avontuur te storten, aldus Parma.

Het gedrag van Parma is nog steeds een van de grote raadsels in de geschiedenis van de Armada. Het is waar dat de generaal met een aantal lastige problemen werd geconfronteerd, maar misschien had hij ze, met al de vindingrijkheid en energie waarom hij bekend stond, wel kunnen overwinnen. Niemand weet het.
Er begonnen echter geruchten te circuleren: de generaal zou bij Philips in ongenade zijn gevallen; hem zou de troon van Engeland zijn beloofd en die belofte zou weer zijn ingetrokken.

Een ander gerucht wilde dat de generaal werkte aan een geheime overeenkomst met Elizabeth I, een overeenkomst die hem tot koning van een onafhankelijk Nederland zou maken. Maar nogmaals, wie zal het zeggen? Er zijn geen bewijzen voor.

En natuurlijk had Parma een gegronde reden voor zijn terughoudendheid. Het invasieplan vertoonde immers een ernstige tactische misrekening: de uiterst belangrijke ontmoeting van de Armada met de troepenschepen van Parma was onuitvoerbaar :

Telkens wanneer Parma op de kade van Duinkerken stond en over de zee uitkeek, drong deze conclusie tot Parma op. Aan de overkant van het verraderlijke doolhof van ondiepten en zandbanken dat zich vanaf de kust uitstrekte en hier en daar wel zoo'n 12 mijl breed was, kon Parma voortdurend vijandelijke zeilschepen zien voorbij komen. Soms waren het de zeilen van Engelsen, maar meestal behoorden ze toe aan de vlieboten van de Hollanders en Zeeuwen die heel effektief de Vlaamse kust blokkerden.

Als de logge, diepliggende galjoenen van de Armada zouden proberen de vlieboten tussen de zandbanken te achtervolgen, zouden ze zoo'n 10 mijl uit de kust al aan de grond lopen.
Maar hoe zou Parma zonder hun steun door de hardnekkige blokkade van de Hollanders en Zeeuwen heen kunnen breken om zijn schepen voor de geplande ontmoeting midden op Het Kanaal te krijgen?

Steeds opnieuw had Parma het probleem in zijn rapporten aan Philips II uiteengezet. De Armada moest zijn eigen eskader vlieboten meenemen om hem bij het uitvaren te dekken. Het was kennelijk tegen dovemansoren gezegd. Na verloop van tijd begon Parma bij het lezen van de sporadische berichten van Medina Sidonia, te vermoeden dat de boodschap ook niet tot de admiraal was doorgedrongen.

Toch zette Parma plichtsgetrouw het proces in werking dat zijn leger over het Nauw van Calais naar Engeland zou moeten brengen.

De 21.000 manschappen die in Nieuwpoort en Diksmuide lagen, werden in paraatheid gebracht. De troepenschepen werden via de kanalen naar de inschepingshavens in Duinkerken en Nieuwpoort gevaren. Vanuit Antwerpen werden kanonneerboten de Schelde opgestuurd in een poging de Hollanders af te leiden en er werd een plaatsvervangend gouverneur-generaal naar Brugge geroepen om het bestuur over Vlaanderen over te nemen.

Gedurende die tijd arriveerden er met de regelmaat van de klok koeriers van Medina Sidonia en uit hun berichten kwam steeds duidelijker naar voren dat de admiraal zich niet bewust was van de moeilijkheden die ze voor de boeg hadden.

Op vrijdag 5 augustus kwam in Brugge een brief aan, waarin de zeeslag stond beschreven die vijf dagen eerder voor de kust van Plymouth was uitgevochten. De brief bevatte eveneens een verzoek om een ontmoetingspunt aan te geven en om enkele loodsen te sturen die de Armada veilig langs de kust van Vlaanderen moesten geleiden. Zonder hun advies zou ik zelfs bij de lichtste storm nog niet weten waar ik met zulke grote schepen als deze, beschutting zou moeten zoeken, aldus Medina Sidonia.
Dat was een dwaas verzoek natuurlijk: behalve Antwerpen was er in heel Vlaanderen geen haven groot en diep genoeg om de Armada te kunnen bergen.

Er volgde nu een stroom van dergelijke onmogelijke verzoeken. Zaterdag 6 augustus arriveerde weer een koerier van Medina Sidonia met het bericht dat de Armada ter hoogte van het eiland Wight was aangekomen en met een dringend verzoek om kruit en kogels.
Wind en weder dienende, verwacht ik spoedig de kust van Vlaanderen te bereiken,aldus Medina Sidinia.

Op zondag 7 augustus kwam er een verzoek voor 40 of 50 vlieboten - alsof Parma vlieboten over had - om aan de vijandelijke vloot het hoofd te kunnen bieden tot Uwe Excellentie met de rest kan uitvaren, en 's avonds verscheen er een bode te paard die de hertog kwam melden dat de Armada op de rede van Calais was aangekomen.

God zij daarvoor geloofd !, schreef Parma aan koning Philips met een vertoon van enthousiasme dat hij nauwelijks kan hebben gevoeld. Bij zijn uitleg, waarom hij nog niet gereed was om op een dergelijk korte termijn te vertrekken, somde hij echter nogmaals zijn bedenkingen op. Zijn boten waren zo klein, dat het onmogelijk was om de troepen lang aan boord te houden. De mannen kunnen zich niet wenden of keren en zullen stellig ziek worden en creperen. Het weer - westerstormen en hevige regenvlagen joegen de golven met schuimend geweld over de zandbanken - had niet slechter kunnen zijn. Zelfs al viel nergens een vijandelijk schip te bekennen, dan zou het met deze wind nog onmogelijk zijn om met de troepenschepen uit te varen.

Niettemin begon Parma met het inschepen, al was hij ervan overtuigd dat het dwaasheid was. Hij marcheerde op maandagavond naar Nieuwpoort en slaagde erin 16.000 onwillige soldaten in de transportschepen te krijgen. Na waarschijnlijk een slapeloze nacht keek Parma de volgende morgen in Duinkerken toe hoe daar nog meer troepen in boten werden gestouwd.
Een van de schuiten was er zoo slecht aan toe dat hij naar de bodem van het kanaal zonk en de verbijsterde opvarenden tot hun nek in het water kwamen te staan.

Te midden van de verwarring arriveerde weer een koerier van Medina Sidonia, die begon te foeteren omdat de inscheping nog niet was voltooid. En al die tijd kwamen er meldingen binnen dat in het westen, voor de kust van Gravelines, het geschut hevig bulderde. De bloedigste slag van de Armade stond op het punt te beginnen.

Samengevat : voor de kust van Vlaanderen liep de Armada, in een poging kontakt te maken met Parma (bijna) vast op de zandbanken ter hoogte van Gravelines, uiteraard werden ze toen aangevallen door Engelsen, Hollanders en Zeeuwen. Het meest effektieve wapen waren branders, schepen die recht op de vijand afvoeren en op het laatste moment of al eerder in brand stonden of waren volgestouwd met kruit dat tijdens of vlak voor de botsing ontplofte.

Niet een keer lukte het de zeeforten van de Armada een vijandelijk schip te enteren, de tegenstanders waren hen letterlijk te vlug af, ze keerden om en gaven de zeeforten weer de volle lading, zeeforten waren na de slag bij Gravelines niet meer zoo gewild.....

armadaschilderij

armadagravelins

De Slag bij Gravelines

Ook voedsel en water was nodig voor de Armada, vanuit de dichtbij gelegen haven van het neutrale Calais kon voedsel en water worden aangevoerd, de zeeforten konden het natuurlijk niet zelf ophalen, de haven was immers te ondiep. Aangekomen bij de Armada moest wel een gigantisch bedrag betaald worden.
Toen een aantal Spaanse schepen vastliepen op het strand bij Calais, werden de achtervolgende Engelsen beschoten door de kanonnen van Calais. De buit werd opgeeist door de bewoners van Calais en bovendien wilden de bewoners van Calais absoluut nog geen Engelsen in hun stad, want Calais was pas 30 jaar ervoor veroverd op de Engelsen....

calaisgoev

Siegneur de Goudan

sinds 1558 gouverneur van het op de Engelsen heroverde Calais

LINK

bij de verovering van Calais verloor hij zijn been

Door een plotseling opstekende wind kon de Armada grotendeels ontsnappen, maar door diezelfde wind (later de Adem van God genoemd) werd de Armada diep de Noordzee opgejaagd. Steeds als de Armada vanaf dat moment richting Engeland wilde, was de Adem van God tegen.

Op de onderstaande kaart zien we de Spanjaarden zich weer in de halve maan vorm hergroeperen, terug naar Parma kunnen ze niet meer, dankzij de Adem van God.

Vanzelfsprekend trekt ook Parma zich terug van de kust, hij heeft zijn best gedaan, maar zal zich ontgoocheld gevoeld hebben of niet ???

armadakaart3

De rest van het verhaal is bekend, door de heersende wind kan de Armada dus niet terug, maar wordt gedwongen rondom Schotland te varen, langs Ierland. Onderweg strandden vele schepen, ook worden her en der, bijvoorbeeld in Ierland, groepen gestrande Spanjaarden op het strand reeds vermoord, slechts een enkele drenkeling weet te overleven.

Op de onderstaande maquette staat aangegeven waar op de kust van Ierland schepen zijn gestrand.

armadaierland



Van de 130 schepen keerden er 60 niet terug, van de bemanningen en soldaten heeft tweederde het niet overleefd. Volgens de overlevering hoorde Philips II het nieuws onverstoorbaar aan en trok zich terug in zijn kapel :

philipsbid

Philips II in gebed na de nederlaag met de Armada in 1588

in zijn prive kapel in het Escorial

LINK

Philips II wilde graag een mausoleum bouwen voor zijn vader, Karel V. Het ontwerp (uiteindelijk het Escorial) moest de grootsheid van zijn Rijk symboliseren en natuurlijk zijn Katholieke vroomheid benadrukken. Philips II was inderdaad, volgens vriend en vijand, een diep gelovig Katholiek die echter niet begreep, maar dat was natuurlijk in die tijd als Soeverein, als Alleenheerser, moeilijk te begrijpen, dat er mensen waren die over hun geloof wat anders dachten. Een van zijn grootste tragedies, hij heeft hier echt onder geleden, dacht echt dat die ketters allemaal in de hel zouden komen, hij moest ze dus wel redden..., goedschiks of kwaadschiks

Ook door anderen werd er toen zo overgedacht, bijvoorbeeld in het in 1587, dus na de verovering door Parma in 1585, in Antwerpen verschenen boek met als titel:

Schouwtoneel van de wreedheden van de ketters van onze tijd

Het boek richt zich op katholieke vorsten en volkeren om hen de verdorvenheid van de niet-katholieken toe te lichten, met als doel een onderscheid te maken tussen de Heilige Roomse Martelaren en de verdorven niet-katholieke martelaren:

Een andere zeer fraaie omschrijving van Philips II is deze:

Na een rouwperiode nam Philips II, heel uniek in die tijd, maatregelen voor het oprichten van ziekenhuizen voor de gewonden en ontvingen weduwen en wezen een pensioen. We weten nu dat hij niet heeft begrepen in de steek te zijn gelaten door de Adem van God, men zegt dat de afloop van de Armada zijn gezondheid negatief heeft beinvloed.

In 1589 voer, o.l.v. Drake een Engelse Armada uit om de resten van de Spaanse Armada in de Spaanse havens te vernietigen.

In 1591 wist een Spaanse vloot de Engelse blokkade te doorbreken en te verjagen.

In 1596 werd een nieuwe Spaanse Armada van 100 schepen op weg gestuurd, meer dan de helft van de vloot verging weer door de Adem van God, nu in de Golf van Biskaje.

In 1601 volgde weer een poging, 5000 Spanjaarden gingen zelfs aan land in Ierland, maar werden verjaagd door een Engels leger

Drake en Lord Howard of Effingham overleefden een koortsaanval niet in 1595, tijdens een expeditie naar de Caraiben.

In 1604 sloten de opvolgers van Elisabeth I (overleden in 1602, opgevolgd door de Koning van Schotland) en Philips III (Philips II overleed in 1598) de Vrede van Westminster.

Wil je het allemaal heel precies weten, hoe het is gegaan met de Armada van 1588, dit vond Aad via deze link :

A Chronology of the Spanish Armada

Horizontal Line

Date Event
1584 Philip II of Spain appoints the Marquis of Santa Cruz as Captain General of the Ocean Sea.
1585 Philip II considers the possibility of invading England.
1586 Philip II invites The Marquis of Santa Cruz to prepare an invasion plan.
1586 Mary Stuart, Queen of Scots, nominates Philip II as her successor to the English throne.

1587 February

Mary Stuart, Queen of Scots, is executed after being found guilty of plotting to overthrow Elizabeth I .
April-June Sir Franis Drake raids Cadiz and other coastal towns in Spain, sinking and capturing around 30 Spanish ships and destroying supplies, delaying the Armada preparations.
September The Duke of Parma assembles an invading fore in the Netherlands.

Philip II issues instrutions for the invasion of England.

December Philip II direts the Marquis of Santa Cruz to assemble ships for the Armada and to get them ready to sail as soon as possible.

After reciving intelligene that the Spanish Armada is preparing to invade England, Elizabeth I mobilies the English Fleet.

1588 January The English Fleet is reduced in strength when reports are recived that the Armada is not yet ready to sail.
February The Marquis of Santa Cruz dies. Philip II appoints the Duke of Medina Sidonia as the new commander of the Armada.
28th-30th May The Spanish Armada sets sail from Lisbon.
2nd June Lord Admiral Howard's squadron joins Sir Francis Drake's ships at Plymouth.
19th June The Armada makes its way to Corunna to take on supplies of food and drink. During the night the Spanish fleet is scattered by storms.
4th July English ships sent out to locate the Armada.
21st-22nd July The Armada sets sail again.

The English ships return to Plymouth.

29th July The Armada is sighted as it approaches the coast of Cornwall. That evening the Western Squadron makes its way out of Plymouth Sound and into The English Channel.
30th July The Western Squadron manages to get behind the Spanish Armada as it sails slowly towards Plymouth.
31st July The battle near Plymouth. in the afternoon the Rosario loses her foremast in a collision and later the San Salvador catches fire and explodes.
1st August Early in the morning the crippled Rosario is captured by Sir Francis Drake. The badly damaged San Salvador is captured by the English and towed to Weymouth.
2nd August Battle near Portland Bill.
3rd August Sea fights take place off the Needles, as ships approach The Isle of Wight.
4th August The battle near the Isle of Wight.
5th August The Armada, closely followed by the Western Squadron, sails towards the Straits of Dover.
6th August Ships of the Spanish Armada and the Western Squadron anchor near Calais. The Western Squadron is joined by Lord Henry Seymour's Narrow Seas Squadron.
7-8th August Late in the evening the English launch a fireship attack against the anchored Spanish Fleet. The Spanish cut their anchor cables and scatter to avoid the fireships.
8th August The Battle off Gravelines. At least one ship is sunk and another is stranded at Calais. Three ships are later captured by the Dutch.
9th August Ships of the Spanish Armada face danger as they are driven by the wind and tide towards the Flemish sandbanks.

Just after mid-day, the wind direction changes and the Armada is able to sail northwards.

10-11th August English ships pursue the Armada as it sails northwards.

Hearing that the Duke of Parma's invasion force is ready to embark, Seymour's Narrow Seas Squadron returns to the English Channel.

12th August English ships pursueing the Armada, give up the chase and return to English ports.
13th August The Duke of Medina Sidonia, Commander of the Armada, orders the remaining ships in his fleet to sail round Scotland and make for Spain.
18th August Elizabeth I reviews her troops at Tilbury and makes her famous 'I know I have the body of a weak and feeble woman' speech.
21st August The Armada breaks up as it rounds the coast of Scotland and enters the Atlantic.
1-21st September Bad weather forces a number of the Spanish ships on to the coast of Ireland, where many are wrecked.
22nd September- 14th October Surviving ships of the Armada reach Spain.





We kregen de volgende reakties:




Bedankt voor de mooie website over de Armada.

Ik ben geinteresseerd geraakt door een uitzending van discovery over de Armada. Daarin werd verteld dat de Spanjaarden niet konden landen in Vlaanderen door de grote schepen. Dat leek mij vreemd. Je verhaal klopt beter en is complexer en uitgebreider dan mijn geschiedenisboeken.

Misschien nog aardig om te weten........
Tijdens de uitzending van discovery toonde ze aan dat de Spanjaarden geen rekening hebben gehouden met de sterke Noordelijke golfstroom langs de kust van Ierland en Schotland (waarschijnlijk onbekend voor de Spanjaarden). Daardoor zijn ze te vroeg naar het Zuiden gekeerd en op de kusten van Ierland gestrand.

Met een vriendelijke groet

Thom Boerman




Met plezier en toenemende interesse ben ik je artikelen aan het lezen. En het houdt niet op. Geweldig zoveel wetenswaardigheden op een prettige manier verteld en samengevat.

Door al deze kennis te vergaren heb je heel veel moeten lezen. Misschien kan je me daardoor iets vertellen over waar ik veel belangstelling voor heb.

Ben je in de loop der jaren iets tegen gekomen over eventuele honden, die aan boord van de Armada zouden zijn geweest, en met schipbreuk zwemmend de kust van Ierland konden bereiken?

Is hier iets over bekend, of de Spanjaarden ook honden bij zich hadden?

Ik hoop dat je me hier iets over kan vertellen.

Hartelijke groeten en dank voor zoveel fijne informatie.

Ria Noorland

Nou moest Aad het antwoord hierop schuldig blijven, je kunt niet alles weten, niet ??? Maar wie het wel weet, mag het mailen, zetten we het erbij. De vraag gaat dus over honden en de Armada.




Met zeer grote aandacht Uw schrijven over de "Armada" gelezen. Heel goed is uw schrijven te volgen.
Ik heb ergens in een Amerikaans blad gelezen dat de Koning van Spanje na de nederlaag van de Armade nog iets had om 's nachts wakker te liggen.

"Jan Boezeroen, op straat was er van overtuigd dat "de god van Engeland sterker was dan de god van Spanje." Of dat waar is weet ik vanzelf niet, maar zoiets zou zelfs Rome wakker schudden.

Hartelijk dank vanuit Canada.
Rijnder Klomp.

Aad voegt dus nog maar een keer deze zeer bijzondere prent met toelichting toe:

philipsbid

Philips II in gebed na de nederlaag met de Armada in 1588

in zijn prive kapel in het Escorial

LINK

Na een rouwperiode nam Philips II, heel uniek in die tijd, maatregelen voor het oprichten van ziekenhuizen voor de gewonden en ontvingen weduwen en wezen een pensioen. We weten nu dat hij niet heeft begrepen in de steek te zijn gelaten door de Adem van God, men zegt dat de afloop van de Armada zijn gezondheid negatief heeft beinvloed.

Citaat uit dit verhaal:

Over de gevolgen van de Armada en stel dat de Armada wel succesvol was geweest en van alles over de grootte van de Nederlandse Vloot hebben we nog even Robert Fruin erbij gehaald, de grootste Nederlandse historicus uit de 19e eeuw.
In Robert Fruin's, nog steeds als referentie gebruikte, Tien jaren uit de 80-jarige oorlog (1588 - 1598) vinden we o.m. dit:







    Geinteresseerd in een historische rondleiding voor uw eigen groep(je) door Aad 'arcengel' Engelfriet, webmaster van deze grootste Nederlandstalige geschiedenis website, door o.m. een stad of streek in bijv. Nederland, BelgiŽ, Duitsland, Groot-BrittanniŽ, Ierland en/of een historische lezing, publicatie, recensie:

    Voor meer vrijblijvende informatie

    aad@engelfriet.net

    Wilt U eerst meer weten over Aad Engelfriet:

    klik dan HIER







Terug naar Aad's homepage, met links naar al zijn verhalen





Familiewapenklein
wat zijn we trots op ons familiewapen ...., beetje jaloers zeker ....


Terug naar de top





Last update :

19 September 2009