Een e-mail sturen naar Aad? Zijn e-mail adres is aad@engelfriet.net
(klik op deze tekst om een voorgeadresseerde mail te openen)
Terug naar  het Engelfrieten overzicht

Naar beneden 

Ook de Quakers hadden iets met Rotterdam

In de 18e eeuw vertrokken via Rotterdam tienduizenden naar Pensylvania in de USA.

Waarom juist naar Pensylvania? Dit gebied, ten westen van de rivier de Delaware liggend, dankt haar naam aan de Engelse Quaker William Penn (1644 -1718), die zich daar in 1682 met vele geloofsgenoten vestigde.

pennpt

William Penn

1644 -1718

Hij kreeg het gebied 1681 van Karel II van Engeland, ter aflossing van een schuld aan Williams vader.
Penns moeder Margaretha was afkomstig uit Rotterdam, waar haar vader Jan Jasper als koopman leefde.

In Pensylvania was iedereen welkom die er vrij van gewetensdrang wilde komen leven en werken. William Penn deed er alles aan om in Engeland en op het continent propaganda voor zijn onderneming te maken. 'Komt, Gij allen, die verdrukt en beladen zijt' was onder meer zijn roep.

benfurleypt

Benjamin Furly

1636 -1714

In Rotterdam was koopman Benjamin Furly (1636-1714) zijn agent, een eveneens uit Engeland afkomstige Quaker. In 1671 en 1677 had Penn deze Furly in Rotterdam bezocht. Furly was de onbetwiste leider van de Quakers in de Zeven ProvinciŽn. Hij had een wetenschappelijke belangstelling - zo bezat hij bijvoorbeeld in zijn huis aan het Haringvliet een zeer omvangrijke bibliotheek - en was vermogend; kortom, hij was een invloedrijk man.

Furly wekte Quakers en andersdenkenden op om naar Noord-Amerika te emigreren. Hij had de zorg over een eerste groep Duitsers, die in 1683 naar Pennsylvania trok. Het waren Krefelders, die via Rotterdam met het schip Concorde de grote oversteek waagden en zich in Germantown (...) vestigden, Zij worden beschouwd als de eerste Duitse emigranten die voet op Amerikaanse (in 1683 eigenlijk nog Engelse) bodem zetten: een feit dat in 1983, zowel in Duitsland als in de Verenigde Staten, uitgebreid werd herdacht.

Toen in het begin van de achttiende eeuw de vrijheden en voorrechten van Pennsylvania in een soort grondwet werden vastgelegd, werd de toestroming van emigranten groter. Vooral in Duitse streken waar protestanten aan vervolgingen bloot stonden, vond Furly gehoor.

Rotterdam was voor deze ongelukkigen, die er de ellende en gevaren van een reis over de oceaan voor over hadden om zich in het vrije land een nieuw bestaan te veroveren, de aangewezen plaats van vertrek. Een bezwaar voor Rotterdam was dat het vervoer van de emigranten niet met Rotterdamse schepen naar Pennsylvania kon gebeuren, omdat de Akte van Navigatie immers dat verbood, nog toelichten................

Citaat uit ons
Schotland epos :



De belangrijkste groepen van emigranten waren Zwitserse doopsgezinden (Mennonieten) en 'Paltsers', die afkomstig waren uit de Duitse Rijngebieden.

In het eerste kwart van de achttiende eeuw waren het vooral de Zwitserse doopsgezinden - zij leden ook in de zeventiende eeuw reeds aan hevige geloofsvervolging en waren in die tijd in grote getale naar de Palts en andere Duitse gebieden uitgeweken! - die de Rijn naar Rotterdam afvoeren. Eenmaal aangekomen, werden zij zo veel mogelijk bijgestaan door leden van de Doopsgezinde Kerk van Rotterdam.

doopsgezinddempbotersl

Het gebouw van de Doopsgezinden aan de Gedempte Botersloot

doopsgezindets

De Doopsgezinde Kerk aan de St. Laurensstraat in 1929

deze kerk stond wat achter de vroegere C & A in de richting van de St. Laurenskerk

LINK

Er moest onderdak worden gezocht en (financiŽle) hulp worden geboden bij het vinden van een zeeschip, dat met de emigranten de 'grote oversteek' zou maken. Binnen de Doopsgezinde Kerk in Nederland bestond daarvoor de 'Commissie voor Buitenlandse Noden'; binnen alle doopsgezinde gemeenten werden collectes gehouden. In Rotterdam bracht een dergelijke inzameling in december 1710 niet minder dan 2008 gulden op!

Ook de stad droeg bij: zoals in 1709, toen de burgemeesters besloten 450 gulden te geven om te distribueren aen arme familien uyt de Nederpals tot derselver subsistentie op haer vertrek over Engeland naar Pensilvania.

Dat dit alles niet genoeg was. blijkt uit een verzoek uit hetzelfde jaar van het Brielse stadsbestuur aan Rotterdam, om geldelijke steun voor het levensonderhoud voor Paltsers die in den Briek op vervoer naar Noord-Amerika wachtten. Met het vertrek van ongeveer 150 Zwitserse en Duitse gezinnen werd 1709 het eerste belangrijkste emigratiejaar voor Rotterdam.
Het zouden trouwens heel wat meer emigranten zijn geweest als niet Hendrik Toren en Jan van Gent, respectievelijk predikant en diaken van de Doopsgezinde Kerk van Rotterdam, de Maas en Waal waren opgevaren en duizend doopsgezinden wisten te bewegen naar hun land terug te keren.
De Engelse regering kon een dergelijke toestroom namelijk niet verwerken.

Tot 1727 bleef de emigratie-stroom bescheiden, ondanks lokkende Engelse uitnodigingen die in 1717 in de Palts waren verspreid en waarin de nieuwe wereld in de prachtigste kleuren werd afgeschilderd.

Toen echter in 1726 de rooms-katholieke keurvorst Karl Philip van de Palts nieuwe maatregelen tegen de doopsgezinden uitvaardigde, brak er grote onrust uit en nam de lust tot emigreren weer toe. Waarschuwingen vanuit Nederland om niet blind te varen op de Engelse voorspiegelingen van de situatie in Noord-Amerika en dat de emigranten er niet op moesten rekenen dat de Hollanders de benodigde passagegelden zouden betalen, waren aan dovemansoren gericht.

Protesten bij de Keurvorst van de Palts vanuit Nederland leverden niets op, op een gegeven moment werden ook Lutheranen en Calvinisten het land uitgezet. En toen was er natuurlijk sprake van een enorme stroom emigranten naar Rotterdam. Onderweg moesten soms wel 36 Rijn tollen gepasseerd worden.....

Er kwamen uiteindelijk zoveel vluchtelingen dat de vroedschap het besluit moest nemen dat de a.s. emigranten buiten de stad moesten wachten tot hun schip klaar was voor de reis.

elbrechtskapelkral

De St. Elbrechtskapel in Kralingen

Hier moesten veel emigranten soms wel 6 weken wachten voordat zij Rotterdam in mochten

Al snel ontstonden natuurlijk bij de St. Elbrechtskapel in Kralingen mensonterende toestanden, mensen moesten overnachten op het open veld, ook braken er al snel allerlei ziektes uit. Het dodental liep zoo snel op dat op het kerkhof van Kralingen al snel geen plaats meer was.

De doden werden toen maar overgebracht naar de overkant van de rivier, naar het Pesthuis van Rotterdam op het eiland Feyenoord.

Citaat uit ons Pest- en Dolhuis verhaal : Op een gegeven moment arriveerden ook verdreven a.s. emigranten die niet eens geld genoeg hadden voor de oversteek naar Amerika. Dankzij de Rotterdamse vroedschap die er in slaagden dfl 2000, = bij elkaar te krijgen, konden ook deze mensen de oversteek gaan maken.

Het vervoer naar Amerika werd georganiseerd door de firma Archibald en Isaac Hope.

archibaldhope1720

1720

De Rotterdammer, ook van Schotse afkomst

Archibald Hope

ook een van de deelnemers van de Rotterdamse windhandel

LINK

Het latere bankiersbedrijf Hope & Co stamt af van Archibald en Isaac Hope.

De topjaren in het vervoer naar Amerika waren de jaren 1738, 1744, 1753 en 1765. In 1753 werden bijvoorbeeld 3000 mensen overgezet, voornamelijk uit de Palts. Per persoon moest in 1726 dfl 60,= worden betaald, in 1735 was de prijs gedaald naar dfl 11,=, tijdens de topjaren liep de prijs soms weer fors op. Uiteraard moest vooruit betaald worden en waren er daarom ook allerlei onbetrouwbare tussenpersonen......

De Doopsgezinden van Rotterdam waarschuwden voor deze onbetrouwbare tussenpersonen en schoten soms ook, indien nodig, de overtochtskosten voor !

Tijdens de Zevenjarige oorlog van 1756 - 1763 kwam de vluchtelingenstroom vrijwel stil te liggen. Direkt na het einde van deze oorlog zwelde het aantal vluchtelingen weer aan, zelfs zoveel dat de Pruisische Koning Frederik de Grote de doortocht door zijn grondgebied rondom Kleef zelfs verbood, de reis via de Rijn naar Rotterdam was hierdoor onmogelijk.

fredeikgrotept

Frederik de Grote

LINK

LINK

De inscheping vond meestal plaats in de Oude Haven, Haringvliet of Leuvehaven, op sommige schepen werden pas de nacht voor het vertrek 400 "passagiers" toegelaten vanaf de St. Elbrechtskapel in Kralingen.

Voordat open zee was bereikt duurde het soms wel 5 dagen, de verzanding van de Maasmond was hiervoor verantwoordelijk.

Citaten uit ons Pieter Caland verhaal en Eens lag Brouwershaven halfweg Rotterdam en Java verhaal : Veek passagiers stierven onderweg, regelmatig werd er ook schipbreuk geleden. Op 24 augustus 1752 werd in de Rotterdamsche Courant gemeld dat van het schip The Good Intent slechts enkele officieren en een paar emigranten de reis hadden overleefd.

In 1741 leed het schip Europa (vertrokken uit Rotterdam) schipbreuk. Onder de overlevenden bevond zich een zekere Niclas Eisenhauer met zijn gezin, uit de Palts. Waarom is deze schipbreuk een beetje beroemd geworden ???
Een van de nakomelingen van Niclas Eisenhauer was een zekere Dwight David Eisenhower, de opperbevelhebber van de geallieerde troepen in Europa tijdens WOII.





    Geinteresseerd in een historische rondleiding voor uw eigen groep(je) door Aad 'arcengel' Engelfriet, webmaster van deze grootste Nederlandstalige geschiedenis website, door o.m. een stad of streek in bijv. Nederland, BelgiŽ, Duitsland, Groot-BrittanniŽ, Ierland en/of een historische lezing, publicatie, recensie:

    Voor meer vrijblijvende informatie

    aad@engelfriet.net

    Wilt U eerst meer weten over Aad Engelfriet:

    klik dan HIER







Familiewapenklein
wat zijn we trots op ons familiewapen ...., beetje jaloers zeker ....


Terug naar de top





Last update :

20 September 2009