Een e-mail sturen naar Aad? Zijn e-mail adres is aad@engelfriet.net
(klik op deze tekst om een voorgeadresseerde mail te openen)
Terug naar  het Engelfrieten overzicht

Naar beneden 

Deshima in de baai van Nagasaki, ooit de kleinste "kolonie" van Nederland (4)

Klik HIER voor het vorige deel

Deshima in de baai van Nagasaki, ooit de kleinste "kolonie" van Nederland (3)


Het dagelijks leven in Deshima

deshima1810

1810

Deshima in de baai van Nagasaki

van 1641 tot 1853 mochten alleen Nederlanders hier verblijven

deshimagrbaai

1810

links Deshima in de baai van Nagasaki

rechts van Deshima de Nederlandse fregatten Arinus Marinus en Ida Aleyda uit Rotterdam ?

deshimavlag

De Nederlandse factorij Deshima

baainagasakikaart

deshimachina

De Baai van Nagasaki
met de Chinese en Hollandse factorij Deshima

opperhoofdvlag

Een Nederlands VOC opperhoofd van Deshima
aldus een Japanse tekenaar

deshimaplattegrond

1780

Plattegrond van Deshima

Samengevat kunnen we Deshima, een kunstmatig eilandje in de baai van Nagasaki (letterlijk betekent Deshima vooruitstekend eiland) beschouwen als een soort gevangenis voor de Nederlanders die dit ook vaak zoo hebben opgevat.

Volgens metingen bedroeg de breedte van Deshima 82 schreden en de maximale lengte 236 schreden.
Binnen deze omtrek stonden de houten woningen van de Compagnies-dienaren, de pakhuizen, de residentie van het Opperhoofd der factorij en niet te vergeten de vaderlandse driekleur, die ruim twee eeuwen lang onafgebroken in de top van dezelfde scheepsmast zou blijven wapperen.

deshimavlag

De bewegingsvrijheid voor de Hollanders was tot het uiterste beperkt. Bij de toegangspoort van Deshima stond een wachthuis ter controle van iedere stap, die buiten het eiland werd gezet, hetgeen zonder voorafgaande toestemming van de gouverneur van Nagasaki ten strengste was verboden. De enkele keer dat er een uitstapje werd toegestaan, zoals het bezoeken van de plaatselijke kermis of het bijwonen van de traditionele jaarlijkse feesten in de stad Nagasaki, moest duur worden betaald. Alle kosten gemoeid met de extra toevoeging van een grote groep bewakers werden namelijk op de Hollanders verhaald, nog afgezien van het feit, dat het bewakingspersoneel de gehele dag moest worden vrijgehouden.

Het leven op Deshima, gebonden aan zoveel strenge maatregelen en bepalingen, was des te eenvoudiger door het volledig ontbreken van iedere vorm van huiselijk leven. Het was dus ook verboden om op Deshima te wonen met vrouw en kinderen. Het is dan ook niet verwonderlijk, dat de Hollanders met spanning uitkeken naar de komst van de enkele IndiŽ-vaarders, die per jaar met hun handelswaar mochten binnenvaren. De schepen bleven twee tot drie maanden in de baai van Nagasaki liggen, terwijl op Deshima zelf van enig leven in de brouwerij sprake was door het openstellen van kramen, waar de handel met de aangewezen gemachtigden via de speciale tolken plaats vond.

Voor een andere vorm van afleiding zorgden de jaarlijkse reizen naar het hof van de Shogun te Edo, zoals toen het huidige Tokyo werd genoemd. Met deze zgn. 'hofreizen' van Nagasaki naar Edo waren ongeveer vier maanden van het jaar gevuld.

In dit verhaal gaan we hebben over het dagelijks leven van de Nederlanders op Deshima:

opperhoofdvlag

Een Nederlands VOC opperhoofd van Deshima
aldus een Japanse tekenaar

doeffpt

1764 - 1837

Hendrik Doeff

Van 1799 - 1819 Opperhoofd van de Nederlandse factorij Deshima

doeffhondje

Hendrik Doeff met hondje
aldus een Japanse tekenaar

Vooral in de beginperiode was het leven van de Nederlanders op Deshima niet plezierig. Zij stonden onder voortdurende controle van Japanse wijkmeesters en officiŽle spionnen. Overdag waren er poortwachten, 's nachts werd hun dienst overgenomen door mawariban. Bijbels en andere Christelijke lectuur moesten bij aankomst van een schip in vaten gestopt en verzegeld worden.



Ook wapens en munitie werden dus in beslag genomen tot het vertrek van het schip in kwestie, en slechts het opperhoofd mocht bij officiŽle gelegenheden een degen dragen. Twee jaar vůůr de komst van de Nederlanders naar Deshima, d.w.z. in 1639, waren al vrijwel alle Japanse vrouwen, die met hen samenleefden, met hun kinderen naar Batavia gezonden.
Daarna waren slechts betrekkingen met publieke vrouwen toegestaan.

Artikel 1 en artikel 5 van de Japanse voorschriften betreffende Deshima luidden:


De belangrijkste uitzondering was de jaarlijks terugkerende hofreis, waarbij de Shogun eer werd bewezen en hem geschenken werden aangeboden, die vaak van tevoren besteld waren ≠en eigenlijk een soort belasting waren voor het voorrecht op Japan handel te mogen drijven.


Op Deshima verbleven meestal niet meer dan 12 Nederlanders, alleen het opperhoofd, de chirurgijn, de opperkoopman, met soms 1-2 assistenten, mochten Deshima verlaten voor de, tot 1794, jaarlijkse hofreis:


Daar de reis naar Edo in het begin van het maanjaar viel, konden onderweg de kersebloesems bewonderd worden.


Niet alleen het uiterlijk van de buitenlanders, zelfs hun zadels trokken blijkbaar de aandacht van de Japanners.

Zoals alle gebruiksvoorwerpen van de Hollanders weken ook hun zadels af van de Japanse. Natuurlijk was ook de Fuji een bezienswaardigheid.


De dunne lippen van de buitenlanders leken nog dunner, wanneer zij onder de indruk van de heilige berg waren. Wellicht openden zij hun lippen slechts om onbegrijpelijke klanken van bewondering voort te brengen:


Na een lange, lange reis worden Edo en het kasteel van de Shogun bereikt:


Hieruit zouden wij kunnen opmaken dat het dagelijks bad van de Japanners door vele dienaren van de VOC als ongezond werd beschouwd.

Een enkele keer - vooral in het begin van de 19e eeuw - werden ook excursies binnen en buiten Nagasaki toegestaan.
Moest men bij dergelijke gelegenheden bepaalde autoriteiten met een bezoek vereren, dan werd dat voorrecht minder gewaardeerd wegens de te verrichten plichtplegingen, die door de Nederlanders vaak als vernederend werden ervaren.

Bijzonder welkom was natuurlijk de aankomst van Nederlandse schepen, die meestal in augustus de haven van Nagasaki binnenvoeren om dan tegen het einde van oktober weer te vertrekken. Door de drukte van de handel vergaten de bewoners van Deshima hun verveling, terwijl zij bovendien de laatste berichten uit het vaderland en de koloniŽn vernamen.

Van de feesten, die onze voorouders vierden, moet in de eerste plaats Nieuwjaar (volgens de Europese kalender) vermeld worden. Verscheidene autoriteiten van de stad Nagasaki en de Japanse tolken werden dan uitgenodigd voor een groot banket, dat na 12 uur's middags begon. Bekend zijn nog steeds de talloze spijzen, die bij deze gelegenheid door Javaanse bedienden geserveerd werden: soep, eieren, paddestoelen, kip, eend, heilbot, zalm, zeebrasem (tai), rund- en varkensvlees, hoofdkaas, ham, knolraap, Hollandse groenten en diverse soorten gebak.

Als deelnemer aan een dergelijk festijn schrijft Van Overmeer Fisscher die van 1820 tot 1829 op Deshima werkzaam was


Deze souvenirs werden dan natuurlijk aan verwanten en vrienden uitgedeeld.

Daar de Nederlanders goed doorhadden dat men de Japanse smaak en het gebrek aan vaardigheid met mes en vork niet al te veel op de proef moest stellen en geweld kon aandoen, werd het Nederlandse diner gevolgd door een onthaal op Japans eten met sake opgediend door fraaie keisei uit Maruyama. Voorts werd er muziek gemaakt en gedanst, en pas laat in de avond kwam er een einde aan het grootse verbroederingsfeest, waarbij de nuchterheid van gastheren en gasten ongetwijfeld veel te wensen zal hebben overgelaten.

Zeer interessant is de viering van een feest, dat als Oranda-toshi (Hollands wintersolstitium) wordt aangeduid. De Nederlanders waren welkom in Japan op voorwaarde dat zij zich zouden onthouden van het practiseren en verbreiden van het Christendom.
Ter wille van de handel hielden zij zich dan ook stipt aan deze voorschriften. GeÔnspireerd echter door het feit dat de eveneens te Nagasaki - in de Tojin-yashiki - gevestigde Chinezen in de tweede helft van december op uitbundige wijze het wintersolstitium vierden, ontdekten zij de mogelijkheid onder deze dekmantel het Kerstfeest te vieren.

baainagasakikaart

deshimachina

De Baai van Nagasaki
met de Chinese en Hollandse factorij Deshima

Na de Franse tijd kwamen er nog twee feesten bij: Overwinningsdag ter herdenking van de Slag bij Waterloo (18 juni) en de Verjaardag van Koning Willem I op 24 augustus.

willem1pt

Koning Willem I

In de Nagasaki memories wordt ook nog de 'Dag van de Geboorte van de Jagatara Zeneraru' vermeld, waarmee de verjaardag van de Gouverneur-Generaal te Batavia wordt bedoeld.

Op de z.g. Nagasaki prenten wordt getoond hoe de Nederlanders zich verder bezighielden en vermaakten. Op sommige prenten spelen Indonesische bedienden op Europese muziekinstrumenten, terwijl ook het biljartspel werd beoefend. In moestuintjes werden Hollandse groenten en aardappelen verbouwd.

Vooral echter zocht men troost in drank en liefde. De Nederlanders mochten slechts omgang hebben met publieke vrouwen...... een eigen Westerse (maar ook een Japanse) vrouw was strikt verboden, de mannen moesten zich niet hechten aan Deshima en het liefst zo snel mogelijk weer weg willen...

Volgens sommigen valt de stich≠ting van Maruyama, de bordeelwijk van Nagasaki (1642), samen met de komst van de Nederlanders naar Deshima. Al vanaf 1649 zijn bezoeksters uit Maruyama al een vaste gewoonte geworden.

Over het liefdesleven van de Hollanders is door de Japanners veel genoteerd, in Nederland≠se boeken wordt uiteraard maar weinig over dit onderwerp gezegd.

Wegens de bijzondere situatie in Naga≠saki mochten de keisei - in tegenstelling tot hun collega's in andere steden - Maruyama verlaten om hun klanten te bezoeken. Zij waren verdeeld in drie categorieŽn:


respectievelijk zij, die naar de Hollanders, de Chinezen en de Japanners gaan.


In het begin begaven de Oranda-yuki zich te voet of per draagstoel telkens voor ťťn nacht naar Deshima, later was hun een verblijf van drie dagen toege≠staan en tegen het einde van de 18de eeuw kwam een vijf-dagen-stelsel in zwang. Volgens G. F. Meylan, opper≠hoofd van 1827 tot 1830, bleven de meisjes in zijn tijd dag en nacht op het eiland op voorwaarde dat zij zich eens per dag bij de wacht meldden ten be≠wijze dat zij er nog waren.

De Hollanders misbruikten de Oranda yuki wel om diverse kwaliteitsgoederen de stad in te smokkelen, die dan tegen hoge prijzen verkocht werden. De opbrengst werd voor een deel benut om de hoge honoraria en dure geschenken, die de dames voor hun diensten vroegen, te bestrijden.

De Oranda yuki waren vlotte meisjes, die zich in hun gedrag duidelijk onderscheidden van hun Kara en Nihon collega's. Zij mengden Nederlandse en Maleise woorden in hun conversatie, schudden handen en gaven kussen. Zij droegen armbanden en met edelstenen bezette ringen, dronken koffie en aten chocolade.
Het nadeel van het eventueel gebruik van Westerse kleding:
De vriendinnen van vele opperhoofden en artsen op Deshima zijn met name bekend. Uit diverse verbintenissen werden kinderen geboren, waarvan het lot in de hechte Japanse maatschappij doorgaans verre van benijdenswaardig moet zijn geweest. Van Overmeer Fisscher schrijft over dit onderwerp:
En dus werd gezegd:
Met de koralen worden de exotische ogen van de half-Japanse kinderen bedoeld.......

doeffpt

1764 - 1837

Hendrik Doeff

Van 1799 - 1819 Opperhoofd van de Nederlandse factorij Deshima

doeffhondje

Hendrik Doeff met hondje
aldus een Japanse tekenaar

Hendrik Doeff, die in 1805, zes jaar na zijn aankomst in Japan, tot opperhoofd werd benoemd, was beroemd als geleerde en als minaar. Bekend is dat Doeff in april 1805 in gezelschap van een twintigtal inwoonsters van Maruyama een uitstapje naar Mogiura maakte en daar een glorieus feest aanrichtte. Speciale vriendinnen van Doeff waren Sono'o, Iroha en Kotaki van de Hiketaya en Uryuno van de Miyakoya.
Bij Sono'o had hij een dochter, Omon, die in 1811 overleed. Uryuno schonk hem een zoon, Jokichi. Tot zijn grote teleurstelling gaven de Japanse autoriteiten hem geen toestemming Jokichi mee naar Nederland te nemen. Vůůr zijn vertrek echter nam hij maatregelen voor het levensonderhoud van Uryuno en haar zoon Jokichi, Jokichi overleed reeds in 1824 slechts 17 jaar oud.
Volgens Japanse berekeningen was Nederland 12.900 ri (=Japanse mijl) van Japan verwij≠derd.

Von Siebold, die zoveel heeft gedaan voor de verbreiding van kennis omtrent Japan in Europa, leefde samen met Sonogi van de Hiketaya. Zij schonk in 1827 het leven aan een dochter, Oine, die de eerste vrouwelijke arts van Japan werd en in 1903 overleed.
Ook Von Siebold had bij zijn gedwongen vertrek uit Japan op verdenking van spionage (eind 1829) voorzieningen getroffen voor het onderhoud van zijn minnares en haar dochter.

Gezien deze en andere liefdes relaties is het geen wonder dat de stereotypen, die zo vaak aangetroffen worden m.b.t. vreemde volken en rassen, ook opgeld deden in japan. Van de Hollanders werd verondersteld dat zij over fenomenale sexuele vermogens beschikten, die dankzij geheimzinnige medicijnen nog hoger konden worden opgevoerd.
Ook dachten de Japanners dat de Nederlanders geen hielen hadden en daarom hakken aan hun schoenen bevestigden.
Andere merkwaardige opvattingen waren dat de Nederlanders wegens hun sexuele uitspattin≠gen en hun drankzucht niet oud werden, hoogstens vijftig jaar en dat zij bij het urineren ťťn been oplichtten als een hond.

Er waren natuurlijk ook Japanse geleerden, die dergelijke redeneringen bestreden, maar hun theorieŽn waren soms weer overdreven gunstig en te idealistisch en daardoor evenzeer onjuist.

Het in Japanse ogen vreemde gedrag van de Nederlanders op Deshima was vaak voor hen onbegrijpelijk, maar natuurlijk niet te verklaren uit geestelijke of lichamelijke afwijkingen van de Nederlanders, maar slechts uit de culturele afstand van 13.000 ri.....

Klik HIER voor het volgende deel

Deshima in de baai van Nagasaki, ooit de kleinste "kolonie" van Nederland (5)






    Op de Volksuniversiteit Geldrop start op woensdagavond 6 oktober 2010 een cursus van 10 avonden over de geschiedenis van de Nederlandse KoloniŽn. Ook wordt dan natuurlijk de geschiedenis van Deshima besproken!

    Docent: Aad 'arcengel' Engelfriet, cultureel-historisch reisleider, stadsgids en geschiedenis docent. Webmaster van deze grootste Nederlandstalige geschiedenis website, een erkend specialist op het gebied van de Nederlandse koloniale geschiedenis.

    Voor meer info:

    klik dan HIER




    Geinteresseerd in een historische rondleiding voor uw eigen groep(je) door Aad 'arcengel' Engelfriet, webmaster van deze grootste Nederlandstalige geschiedenis website, door o.m. een stad of streek in bijv. Nederland, BelgiŽ, Duitsland, Groot-BrittanniŽ, Ierland en/of een historische lezing, publicatie, recensie:

    Voor meer vrijblijvende informatie

    aad@engelfriet.net

    Wilt U eerst meer weten over Aad Engelfriet:

    klik dan HIER







Terug naar Aad's homepage, met links naar al zijn verhalen





Familiewapenklein
wat zijn we trots op ons familiewapen ...., beetje jaloers zeker ....


Terug naar de top





Last update :

6 April 2010