Van wens naar keuze

Over vernieuwing van identiteit

I

‘Vanaf nu ga ik het echt anders doen: ik wil een betere balans tussen privé en werk’. Die uitspraak deed ik zelf op vakantie in Nieuw-Zeeland in 2003. Mijn bedrijf bestond toen twee jaar: ik was echt doorgebroken. Mijn eerste boek bleek een succes, ik had iemand in dienst, had opdrachten te over en mijn naam verscheen in diverse media.

Maar ja, dat succes begon zijn tol te eisen. Mijn privé-leven leed eronder en ik wilde ook wel eens meer tijd voor andere dingen dan werk. ‘Nou’, dacht ik toen, ‘dan gaan we dat maar eens veranderen!’. Maar zo makkelijk ging dat niet. Het jaar daarop, in 2004, ging ik alleen maar meer werken, ik zat in meer besturen en schreef meer boeken. Alles wat ik me had voorgenomen was mislukt, terwijl ik het zo graag wilde.

Wat ging hier nu mis? Immers, ik wilde zo graag mijn identiteit veranderen, maar blijkbaar lukte het me niet. De eerste basale fout die ik heb gemaakt was dat ik mijn wens niet concreet heb vertaald naar dagelijks gedrag. Hoeveel uur wilde ik eigenlijk werken? Zou dat ook ’s avonds zijn, of zelfs in het weekend? Je laat jezelf snel verleiden tot halfslappe antwoorden:‘nou ja, in principe niet, maar soms wel’. En dan gaat het weer fout, want wanneer is een situatie ‘in principe’ en wanneer ‘soms’?

Van mijn voornemen om minder te werken kwam dus weinig terecht. Ook al had ik het concreet gemaakt, er bleek nog steeds geen keuze gevallen te zijn. Een wens kenmerkt zich namelijk altijd door het feit dat het weliswaar mooi klinkt, maar eigenlijk een non-statement is: wie wil er nou geen goede balans tussen privé en werk?

Waar het dus omgaat is keuzes te maken. En een keuze kenmerkt zich door het feit dat dit helemaal niet zo eenvoudig is. Wat ik namelijk nog was vergeten te doen, was invullen wat ik met de extra tijd zou willen gaan doen. Want ook al werkte ik een paar weken wat minder uren, zodra een klant belde met een leuke, uitdagende opdracht was ik weer verkocht.

En daar ligt de echte keuze: ik heb toen moeten bedenken wat ik allemaal nog meer wil met mijn leven. Inmiddels zing ik in een band, ga ik drie keer per week squashen en duik die week ook minstens twee keer de kroeg in. En dan ben je pas echt aan het kiezen, en moet ik steeds een afweging maken tussen bijvoorbeeld werk en zingen. En dan beslis je steeds weer wat je nu echt wilt. Of beter gezegd: je kiest iedere keer weer!

II

Regelmatig krijg ik in mijn beroep als trainer, mediator en coach te maken met dit soort vraagstukken. Soms is het een individuele vraag, en soms wil een organisatie ‘op de schop’. Eén ding staat centraal: we willen onze identiteit vernieuwen. En dat begint altijd met een wens: ‘Ik wil een betere conditie’ of: ‘We willen professioneler optreden in onze organisatie’. Allemaal prachtig natuurlijk, maar in de praktijk komt er meestal maar bar weinig van terecht.

De reden? De meeste mensen blijven hangen in hun wens en maken geen keuze. Laten we eens de wens: ‘ik wil meer sporten’ als voorbeeld nemen. Na het uitspreken van deze wens heb je meestal twee reactie-categorieën. De eerste categorie haakt eigenlijk direct al af. Deze mensen redeneren als wetenschappers. Ze onderzoeken tegen welke problemen ze kunnen aanlopen en trekken daaruit hun conclusies: ‘Tsja, die verandering is natuurlijk hartstikke moeilijk’. En klaar is Kees! Als je tegen jezelf zegt dat het moeilijk is, dan is het ook moeilijk. Punt uit. En je hebt het grootste gelijk van de wereld…maar zo verandert er natuurlijk niets!

De tweede categorie vindt dat dan ook maar erg negativistisch. Deze mensen denken in ‘oplossingen’. Dan krijg je de ‘je-moet-gewoon-uitspraken’: ‘je moet het gewoon doen!’. Klinkt mooi, maar ook hier verandert er weinig. Waarom?

Niemand heeft in deze situaties nog een keuze gemaakt. De brug tussen wens en verandering ligt in het maken van keuzes. Als het namelijk zo makkelijk was om meer te sporten, dan had je het immers allang gedaan. Maar blijkbaar is het toch niet gebeurd, omdat je nog geen keuzes hebt gemaakt. Waar het nu namelijk om gaat, is om voor jezelf te bepalen wat ervoor zorgt dat jij het gedrag wat je wilt veranderen niet verandert! Welke keuzes maak je nu die ervoor zorgen dat je niet kiest voor sporten? Het kan bijvoorbeeld zijn dat je graag voor de buis hangt en dat eigenlijk wel zo relaxed vindt. Durf je er dan voor te kiezen om te stoppen met tv kijken en te gaan sporten? En wat doe je als dat niet lukt? Hoeveel avonden wil je nog wel voor de buis hangen?

Je merkt al dat deze vragen veel ‘lastiger’ zijn. Een keuze is namelijk niet zo vrijblijvend als een wens. Een keuze is een afweging tussen meerdere opties, die allemaal verdedigbaar zijn. Maar je zult merken dat als je echt ergens voor gaat staan en daarvoor kiest, je jouw identiteit wel degelijk kunt veranderen. Leer jezelf daarom aan om niet te blijven hangen in wensen, maar ze direct te vertalen naar keuzes: wat wil je opgeven voor jouw wens? Waar kies je echt voor?

Richard Engelfriet

De auteur is ondernemer. Kijk voor meer informatie op www.richardengelfriet.nl.