Geklaag van wethouders is een
goed teken
Richard Engelfriet en
Forum-pagina De Volkskrant dd 5-2-04
http://www.richardengelfriet.nl
Met de
invoering van dualisme in het gemeentebestuur is de raad aan zet. Als
wethouders dat niet bevalt, moeten ze maar raadslid worden, vinden Richard
Engelfriet en
De voorpagina van
de Volkskrant van maandag schreeuwt
moord en brand over de ‘uitholling’ van het ambt van de wethouder in
gemeentepolitiek: ‘Sinds hij niet langer lid is van de gemeenteraad, is zijn
macht tanende’. Een oud-wethouder uit Vlissingen rept in hetzelfde artikel
zelfs over het einde van de ‘statuur’ van de wethouder. De wethouder wordt
straks niet meer dan ‘een hulpje’. De wethouder: ooit een gerespecteerd ambt,
en nu verworden tot simpele backbencher in
het raadsdebat?
De reden van alle
ophef is de in maart 2002 ingevoerde wet Dualisering
van Gemeentebestuur (kortweg: ‘dualisme’). Deze
wet heeft als doel het lokale bestuur duidelijker, doorzichtiger en
aantrekkelijker voor burgers te maken. Hierdoor zal de burger meer betrokken
raken bij de gemeentepolitiek. Geen overbodige luxe: de episode Fortuyn liet
immers zien dat er veel onvrede heerst over het functioneren van de politiek.
Veelgehoorde klachten over het oude, ook wel
monistische, systeem: achterkamertjespolitiek, vooraf afgetimmerde debatten en
teveel aandacht voor details in plaats van hoofdlijnen.
In de kern
betekent dualisme een scheiding van de gemeenteraad en het college van
Burgemeester en Wethouders. Wethouders maken niet langer deel uit van de raad. De
gemeenteraad moet zich voortaan bezighouden met politieke sturing en controle,
terwijl het college zich bezig houdt met uitvoering. Belangrijk gevolg is dus
dat de gekozen vertegenwoordigers een veel prominentere rol hebben gekregen bij
het maken van beleid dan de benoemde leden van het college van B&W.
En zo hoort het.
Waar vroeger de wethouder in feite aan de touwtjes trok, is nu de raad aan zet.
De raad is immers het enige gekozen orgaan in het gemeentebestuur. Het is dus
niet gek dat zij meer macht hebben gekregen, en het college meer naar de
achtergrond is verplaatst. In het dualisme is het simpelweg de bedoeling dat
raadsleden vooraan staan in het productieproces van gemeentelijke wetten.
Idealiter voert de raad aan de hand van beknopte notities een open debat over
allerlei voorstellen. Nadat de raad zich vervolgens heeft uitgesproken over
doeleinden, inzet van middelen en beoogde effecten, zet de raad het college aan
het werk om een en ander grondig uit te werken.
Simpel gesteld:
de raad bepaalt wat ze wil met hun gemeente, en de wethouder voert dat uit. De
wethouder is niet langer de machthebber die in achterkamertjes verzint wat hij
nu weer eens zal doen. Nee, hij is manager die heeft uit te voeren wat zijn
directie (de gemeenteraad) hem opdraagt.
En wat gebeurt er
dan? Dan gaat de ‘oude macht’ zijn beklag doen. In veel gemeenten klagen
wethouders sindsdien steen en been, net als in het artikel in De Volkskrant afgelopen maandag. Wat ons
betreft alleen maar een signaal dat het met dualisme de juiste kant op gaat. De
tijd dat wethouders samen met hun gemeenteraadsfracties politieke standpunten
‘voorkoken’ moet maar eens afgelopen zijn. De tijd dat het college steeds
voorop loopt met het doen van voorstellen waar de gemeenteraad achteraan
hobbelt, is gelukkig steeds vaker voorbij. In steeds meer gemeenten neemt de
gemeenteraad zelf het initiatief, en zo wordt de raad en de burger niet langer geconfronteerd
met kant-en-klare, veelal dichtgetimmerde beleidsplannen.
Wie iets van
dualisme wil maken, moet natuurlijk wel de spelregels volgen. Dat geldt dus zeker
ook voor wethouders. Zij moeten hun plaats leren accepteren, en als ze daar
niet tevreden mee zijn, en meer macht willen hebben, hebben wij een goed advies
voor ze: wordt gemeenteraadslid. U heeft nog bijna twee jaar tijd om campagne
te voeren. Succes!
Drs. Richard Engelfriet is trainer en adviseur in
politieke debatvaardigheden en is betrokken bij de dualisering van diverse
gemeenteraden. Hij is co-auteur van het boek ‘De Debatmethode’.
Dr. Pieter van Harberden is beleidswetenschapper
(UvT), trainer communicatieve vaardigheden en gemeenteraadslid in de gemeente
Goirle.