De kapotte brug naar de Burger King

Impressies van een dag dualisme-discussie in het Dierenpark

Door: R. Engelfriet, debater

http://www.richardengelfriet.nl

Vrijdag 22 november 2002. 's Ochtends rond 9.30h komen zo'n 80 raadsleden uit Amersfoort, Almere, Dordrecht en Groningen bijeen in het Dierenpark in Amersfoort voor een raadsontmoeting rondom het thema 'kaders stellen binnen het dualisme'. Bij binnenkomst in het Dierenpark is al een prachtige metafoor te zien voor de aanleiding van het dualisme. Het apeneiland is afgesloten van de buitenwereld door een kapotte brug. Er is geen direct contact meer mogelijk. Dit staat natuurlijk voor het verbroken contact tussen burger en politiek. Het dualisme vormt de brug die dat weer moet herstellen. En hoe je daar kaders voor moet stellen, dat werd het thema van de dag.

Bij binnenkomst bleek ook al snel de ernst van de situatie. Een raadslid vroeg aan een collega van een andere gemeente: "Zo, doen jullie ook al een beetje aan dualisme?". Dualisme doe je natuurlijk niet een beetje, dat doe je voluit, met een hoofdletter D. Dat benadrukte prof. Dr. Hans Adriaansens, Voorzitter van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling, dan ook in zijn betoog waarmee de dag werd afgetrapt. Hij wees tevens op de dubbele rol van de burger. Eens in de vier jaar is hij een soort opdrachtgever die politici aanwijst en op pad stuurt om voor hem de stad te besturen. Hij is echter ook permanent klant van de raad. Hij eist, vraagt en bekritiseert. De raad moet natuurlijk wel naar zijn klant luisteren, maar moet ook durven besturen. Dat betekent dus ook 'nee' durven verkopen, impopulaire besluiten nemen en de klant doorverwijzen.

Na dit betoog gingen de deelnemers in kleine groepen uiteen om na te denken over 'kaderstelling'. In 8 groepen, die veel weg hadden van een pittige aflevering van 'Barend en van Dorp', ontstonden heftige gesprekken over de dilemma's van het dualisme. Zo heeft de gemeente Amersfoort, die deze dag een thuiswedstrijd mocht spelen, een raadsprogramma opgesteld. Dat betekent dat de gehele raad heeft ingestemd met een programma voor de aankomende vier jaar, in plaats van het monistische collegeprogramma. Toch was er op deze werkwijze ook kritiek. Leidt dit juist niet tot het doodmaken van het debat in de raad? Als alles van te voren is vastgelegd, krijgen we weer een soort poldermodel in de raad, waar we nou net vanaf wilden.

Verder ontstond er een discussie over hoe ver je als raad in details moet treden. Enerzijds wil je op hoofdlijnen besluiten nemen, maar anderzijds merk je dat de burger juist details wíl. Hij is namelijk juist bezig met stoeptegels, dakkapellen en lantaarnpalen, en zit helemaal niet te wachten op betogen over visievorming, een kaderstellingsnota of een herorienteringsvraagstuk. En leidt het dualisme, dat sterk de nadruk legt op hoofdlijnen, dan juist weer niet tot een verdere kloof tussen burger en politiek?

Na een uitstekende lunch, gevolgd door een verfrissende wandeling door het dierenpark, waarbij 'aapjes kijken' een geliefde bezigheid bleek, startte de middagsessie. Hans Berg, bestuurskundig adviseur, leidde in en gaf commentaar. Er ging, volgens de burgermeester van Amersfoort, een 'schok' door het publiek heen. Dat was in elk geval weer voldoende stof om mee te nemen naar de middagsessie, waarbij 'talenten voor raadsleden' centraal stond. Doel was het beschrijven van vaardigheden die een raadslid nodig heeft om duaal te kunnen besturen.

Dat het lastig is om precies te omschrijven wat een raadslid voor talenten moet bezitten om zijn vak goed te kunnen uitoefenen, bleek aan het begin van de sessie. De deelnemers excelleerden in het intrappen van open deuren als 'goed kunnen samenwerken', 'luisteren', 'argumenteren' en zelfs 'grote lijn bewaken, maar ook details'. Dankzij de gespreksleiders kwam men echter steeds meer tot de kern van de zaak. Er bleek een dilemma te bestaan tussen enerzijds de behoefte om kennis te hebben en te specialiseren, en anderzijds om generalist te blijven om het debat op hoofdlijnen te kunnen voeren.

Aan het eind van de dag vond nog tenslotte het debat plaats. Na een inleiding van ondergetekende gingen de vier gemeenten met elkaar in debat over alle thema's van die dag. Het was met name een raadslid uit Almere dat veel muziek in het debat bracht. Maar gelukkig bleken ook anderen in staat om het debat op een hoger niveau te tillen. Met namen het raadsprogramma van de gemeente Amersfoort bleek veel stof te doen opwaaien. Eén slotconclusie kan in elk geval getrokken worden. Het dualisme is een lastige, maar goede tool (en geen doel!) om de brug tussen politiek en burger te herstellen. Ook is het prima om regelmatig op de hoogte te blijven van wat de klant (de burger) er allemaal van vindt. Maar net als bij de gelijknamige hamburgerketen, is een buitensporig bezoek aan Burger King niet aan te bevelen.