Politici moeten luisteren naar experts, niet naar stem des volks

De politiek is de laatste jaren hard aan het werk om dichter bij de burger te komen. Veelgehoorde klachten: teveel achterkamertjes, moeilijk taalgebruik en veel te veel bureaucratie. Politici hebben zich deze kritiek aangetrokken. Zie de prachtige bus waarmee minister De Graaf het land in trok.

Brabants Dagblad, zaterdag 12 maart 2005

De politiek doet lekker mee, debatteert graag met het volk en is daarmee echt aanwezig onder de bevolking. In het kielzog van De Graaf doet de rest van de politiek druk mee.

De mening van een willekeurige burger is tegenwoordig immers heilig. Neem bijvoorbeeld camera’s in uitgaansgebieden. Mevrouw X vindt het maar ‘een eng idee’, terwijl meneer Y ‘het goed vindt dat ze eindelijk eens wat gaan doen daar met dat schorriemorrie’. En daarna vallen de politici over elkaar heen om steun te betuigen aan mevrouw X of meneer Y en worden zelfs de meningen van deze mensen gebruikt als argumenten om standpunten te onderbouwen.

En daarmee gaan we nou net de verkeerde kant op. Los van de vraag of het luisteren naar allerlei particuliere meninkjes de burger uberhaupt dichterbij de politiek brengt (staan mensen al in drommen klaar om te stemmen over de Europese Grondwet?), vragen wij ons af waarom er toch zoveel belang wordt gehecht aan de stem van het volk. Wat voor verstand heeft burger A nou eigenlijk over onderwerp B? Waarom zou een politicus zich in hemelsnaam druk maken om het feit dat uit de poll van RTL Nieuws blijkt dat de maximumsnelheid best mag worden afgeschaft?

Vieze lucht

Een voorbeeld. De gemeente Tilburg kampt met vervuilde, vieze lucht. Dus zien we op de lokale televisie de wethouder gezellig een kopje koffie drinken met een aantal bejaarde flatbewoners. Ze praten vol begrip met elkaar en wisselen interessante ideeen uit over de verbetering van hun leefomgeving (‘ze zouden gewoon minder auto’s moeten laten rijden hier!’). De wethouder vertelt later in de raadsvergadering dat deze bezoeken hem toch echt weer goed hebben laten beleven om wat voor probleem het hier gaat.

Maar het antwoord op dergelijke vraagstukken ligt helemaal niet bij die burgers! Die ligt bij de wetenschap. Daar betalen we, met dezelfde belastingcenten als we politici betalen, goed geld voor om onderzoek te laten doen hoe we doelen, die de politiek formuleert op basis van verkiezingen, kunnen bereiken. Waarom stapt die wethouder niet in de auto om binnen te lopen bij de TU Eindhoven?

Het idee dat het zinvol is om voor ieder probleem de stem van het volk te horen, is onzin. Het programma Stand.nl is een leuke graadmeter om vast te stellen hoe allerlei mensen ergens over denken, en ongetwijfeld is dat leuke televisie, maar het zegt werkelijk helemaal niets over de effectiviteit van allerlei voorstellen.

Expertise

Het aanpakken van problemen vraagt juist om expertise die er wel is maar dus vaak niet gebruikt wordt. Paradoxaal genoeg gebruiken we juist steeds meer expertise van mensen die werkelijk geen flauw benul hebben waar ze over praten.

En het is nou juist de politiek die ervoor zorgt dat ze de verkeerde expertise gebruiken. Op de een of andere manier is bij de politiek het idee ontstaan dat je beter naar het volk kunt luisteren, dan naar experts. Want ach, je kunt immers nog zo’n briljante wetenschapper zijn met zoveel kennis, het blijft, zoals Willem-Alexander het al eens fijntjes verwoordde: ‘ook maar een mening’.

Hoofdlijnen

Dat werd onlangs nog eens pijnlijk duidelijk toen minister Hoogervorst van Volksgezondheid het vermoeidheidssyndroom ME afwees als ziekte. De gezondheidsraad, bestaande uit experts op dit gebied, had dit wel geadviseerd.

Wij pleiten voor een politiek die zijn oren te luisteren legt bij de echte experts. De politiek moet op hoofdlijnen debatteren: welke doelen willen we bereiken? En als ze daar een antwoord op heeft gevonden, is een bezoekje aan de juiste expert de laatste stap om succes te hebben.

En de burger? Die mag wat ons betreft zijn mond houden als-ie er geen verstand van heeft. Wij willen in de tussentijd graag dat maatschappelijke problemen eindelijk eens worden aangepakt op basis van degelijke onderzoeksresultaten, en niet op basis van onderbuikgevoel.

Drs. Richard Engelfriet en Dr. Herman de Regt zijn als resp. communicatietrainer en wetenschapsfilosoof verbonden aan de Universiteit van Tilburg.