Ruimte voor vrijwilligers!

2001 is het jaar van de vrijwilliger. Dit was voor GroenLinks aanleiding tot het uitgeven van het boekje 'Mensen voor Tilburg van betekenis', waarin 9 markante Tilburgse vrijwilligers voor het voetlicht zijn gebracht. Op donderdagavond 22 november is dit boekje in de sfeervolle ambiance van Zaal 16 gepresenteerd aan wethouder Jan Hamming. Daarnaast werd deze avond aangegrepen om aan de hand van drie thema's in debat te gaan over vrijwilligerswerk in Tilburg. De gebruikte discussievorm was het lagerhuisdebat, bekend van het VARA-televisieprogramma. Dit leidde tot een vruchtbaar debat waarin iedereen voldoende ruimte kreeg zijn of haar mening te geven.

Inleider Jannes Ligtenberg van het Tilburgs Overleg Gehandicaptenorganisaties (TOG) leidde het eerste debat, waarin de motivatie voor vrijwilligerswerk centraal stond, in met een pleidooi voor een burgerplicht. Alle medewerkers van de gemeente zouden verplicht ieder jaar enkele dagen ter beschikking moeten stellen aan vrijwilligerswerk. Dit idee kreeg weinig steun, maar bleek wel een duidelijk probleem bloot te leggen: veel vrijwilligersorganisaties hebben veel moeite om nieuwe mensen te vinden. Belangrijke oorzaak bleek sterk bij organisaties zelf te liggen. Deze zijn nogal eens geneigd om zich star op te stellen in hun eisen en gaan te weinig flexibel om met de vaak overvolle agenda's van potentiële vrijwilligers. Een belangrijke aanbeveling is dan ook dat organisaties die vrijwilligers willen trekken, zich flexibel moeten opstellen en zich moeten aanpassen aan de wensen van de vrijwilliger en niet omgekeerd.

Daarnaast kwam het probleem van het min of meer verplichte vrijwilligerswerk dat

cliënten met een Abw of WW-uitkering wordt opgelegd. Verplicht vrijwillig is natuurlijk niet de beste motivatie om aan de slag te gaan. Bovendien heb je dan eerder met arbeidstoeleidingstrajecten te maken en niet met vrijwilligerswerk, iets waar organisaties op de langere termijn natuurlijk maar bar weinig mee opschieten.

Het tweede debat werd ingeleid door Nera Jerkovic, die in projectverband werkzaam is bij een aan Forum aangehaakt initiatief om landelijk het vrijwilligerswerk van allochtonen te stimuleren. Zij ging in op de positie van allochtonen met betrekking tot vrijwilligerswerk. Zij poneerde twee stellingen die tot een levendig debat leidden. Allereerst blijkt dat allochtonen zich vaak helemaal niet willen binden aan autochtone organisaties. Zij voelen zich hier vaak niet thuis. Veel allochtonen blijven hierdoor in eigen kring actief, in bijvoorbeeld belangenbehartigingsorganisaties. Op deze manier ontstaat een vicieuze cirkel die lastig doorbroken kan worden. Ten tweede blijken veel vrijwilligersorganisaties soms vrij conservatief in hun beleid. Zij verlangen dat allochtonen zich aanpassen aan hen, en niet omgekeerd. Dit verhoogt uiteraard ook de drempel voor allochtonen om toe te treden tot 'autochtone' organisaties.

Tijdens het debat werd er een duidelijk signaal aan de gemeente afgegeven. Frans-Jozef van Roosmalen, één van de geportretteerden uit het boekje, gaf een praktijkvoorbeeld uit eigen ervaring. Bij zijn scoutinggroep wil men juist graag allochtonen aan zich binden, maar het ontbreekt hen simpelweg aan de juiste expertise om dit te doen. Zou de gemeente hier geen actievere rol in kunnen spelen? Of is dit juist een taak voor Contour, de belangenbehartiger voor vrijwilligersorganisaties in Tilburg?

De laatste inleider, Jos van Gerven, werd omschreven als de Marcel van Dam van Tilburg. Deze GroenLinkser nam dan ook geen blad voor de mond en pleitte voor meer geld en energie vanuit de gemeente om vrijwilligerswerk in Tilburg te stimuleren. De gemeente draagt per jaar nu ongeveer 8 tientjes per vrijwilliger bij. Dat bedrag kan veel hoger. Dat werd ook wel duidelijk uit het verhaal van enkele organisaties, waaruit bleek dat sommigen niet eens de onkosten van hun vrijwilligers konden vergoeden. Al kan daarbij aangetekend worden dat er een verschil is tussen kleine organisaties en grote professionele instellingen waar vrijwilligers werkzaam zijn.

Daarnaast blijken veel organisaties zich 'in de tang' genomen te voelen. Zij worden geconfronteerd met een stortvloed aan regeltjes, voorschriften en vereisten die onderling flink kunnen botsen. Zo eist de gemeente van de al eerder genoemde scoutingvereniging dat zij hun accommodatie aan derden moeten verhuren, terwijl de brandweer dit wegens veiligheidsredenen juist heeft verboden. Om maar te zwijgen van de aanpassingen die telkens door Arbo-diensten worden geëist.

Als oplossing werd voorgesteld één centraal aanspreekpunt te creëren voor alle vrijwilligers. Dit punt kan problemen aanpakken en organisaties helpen in het woud van regeltjes en voorschriften. Op deze manier kan het zinvolle werk van vrijwilligers blijven gebeuren. Want, zoals Jan Hamming terecht opmerkt: 'als alle vrijwilligers van Tilburg hun werk een dag niet kunnen doen, ligt heel Tilburg plat'. Gelukkig maar dat de oudste vrijwilliger van Nederland, die al honderden jaren de Tilburgse kinderen voorziet van kado's en snoepgoed, dat ook heeft beseft en ook dit jaar onze huisjes niet is voorbijgegaan.